تاثیر معماران کم تجربه بر افزایش هزینه سوخت خانه های ایرانیان

از دکتر محمد خالقی مقدم

 معماری تنها خط کشی های ساده روی کاغذ نیست که معماران به دست افراد می دهند تا آن ها براساس همان خط کشی های معماری میلیونها تومان هزینه پس انداز خود را صرف ساخت و سازی بکنند که به عواقب آن خط کشی ها زیاد اندیشه نمی شود ولی متاسفانه از زمانی که در هر کوچه و پس کوچه شهرهای ایرانی یک دانشگاه شکل گرفته است، این نوع مهندسی خانه های ایرانی و یا معماری اجزا و عناصر آن صرفا با چند خط کشی ساده در روی صفحه کاغذ انجام می گیرد که حاصل آن افزایش هزینه های سوخت اکثریت مردم ایران در منازلشان می باشد و در حالی که از قرن ها قبل معماران با تجربه شهرهای ایرانی توام با عقلانیت اقدام به راهنمایی مردم ایران برای ساخت منازلشان می کردند و عقلانیت معماری خود را نیز از راه تجربه های بومی و آموزش های عمیق از معماران قدیمی شکل داده بودند و یا از راه  توجه آنان به آسایش اهالی شهرهایشان در استفاده از انرژی های طبیعی هر اقلیم شکل گرفته بود که نسل به نسل آن تجربه بومی از معماری مختص به هر شهر و اقلیم را به همدیگر انتقال می دادند و طوری بود که مردم این شهرهای ایرانی بدون تکیه به انرژی نفت و گاز امروزی،  قرنها می توانستند از برکت تعقل معماران طرف مشورت خود بهره فراوان برده و در ساخت اجزا و عناصر مختلف اتاق ها و آشپزخانه ها و راهروها و اتاق خواب و یا اتاق زمستانی  ویا اتاق تابستانی منزل خود متناسب با انرژی های طبیعی حاکم بر اقلیم خود در آسایش و راحتی تمام زندگی بکنند و معماری مختص به اقلیم آن شهرها نیز این نوع دانش را از طریق تجربه معماران مزبور به آنان انتقال می داد که به دلیل ماهیت حرفه خود هیچ گونه شناختی از خانه سازی نداشتند ولی به دنبال آسایش در همان خانه خودشان بودند و مثلا در اقلیم آب و هوایی شهرهای گیلان و مازندران که اغلب از سفال پخته ساخته می شد و یا در دوره های اخیر از ایرانیت و یا شیروانی استفاده می شود تا باران های شدید این شهرها را از بالای سقف ها مهار کند ولی با اندیشیدن به گرماهایی که از راه تابش خورشید بر ایرانیت و شیروانی به وجود می آمد و مستقیما به اهالی منزل در زیر سقف انتقال می یافت با حذف پدیده زیر شیروانی توسط معماران و با گذاشتن دو گذرگاه هوا در دو سوی شیروانی های و ایرانیت های مزبور عملا انتقال حرارت آن شیروانی ها را به ساکنان منزل حذف معماری می کردند و با جریان یافتن باد در سوی این دو گذر گاه جنبه منفی شیروانی ها حذف می شد و یا در شهرهای استان های کویری یزد و کاشان و کرمان و حاشیه کویر که هوای گرم و خشک داشت با ایجاد پدیده معماری بادگیرهای منازل بادهایی که از چهار طرف در ساعت مختلف شبانه روز می ورزید از طریق آن بادگیرها به درون منزل سکونتی همان افراد انتقال می یافت و می توانستند بدون انرژی نفت و برق از انرژی طبیعی محیط اطراف خود توسط تعقل آن معمار یزدی و یا اردستانی بهره ببرند و یا با طراحی اتاق هایی در چهار طرف حیاط منزل مزبور و بر مبنای زاویه تابش خورشید در فصول مختلف سال می توانستند یک فصل سال را در اتاق مناسب مربوط به همان فصل و در اطراف همان حیاط زندگی راحت داشته باشند و یا در ایام بسیار گرم تیر و مردادماه با ساخت اتاقک های زیرزمینی که مجهر به حوضچه و فواره طبیعی درون آن بود و هوای اتاق را خنک می نمود بدون انرژی های برق و غیره از آسایش تابستانی برخوردار گردند و یا در شهرهای اطراف خلیج فارس نیز نظیر بندر بوشهر و بندر کنگان و غیره با ساخت منازل دو طبقه که در طبقه دوم آن زندگی می کردند و به چهار طرف پنجره باز داشت و می توانستند از بادهایی که از طرف دریا می وزید و یا در ایام دیگر روز تغییر جهت باد می داد و از جهت دیگر می وزید از انواع اشکال وزش باد بهره ببرند و یا در شهرهای سردسیر آذربایجان و زنجان که زمستان های طولانی و تابستان های کوتاه مدت داشت معماری های منازل طوری سازمان گرفته بود که آشپزخانه و توالت منزل که تولید کننده بو و دود غذا و غیره بود و می بایست به انواع مختلف از آن مکان ها خروج یابند از مجموعه محوطه اتاق های مسکونی و یا پذیرایی و یا نشیمنی جدا شده تا اتاق های مزبور با کمترین حد باز و بسته شدن پنجره ها و درب ها روبرو گردند و اتاق های خوابها نیز طوری طراحی شده بود که در درونی ترین و گرم ترین ناحیه منزل مسکونی مزبور قرار گرفته باشد تا زمستان های طولانی افراد این نوع شهرها از برکت معماری اقلیمی آن از کمترین صدمه برودت هوا بهره مند شده و از بیشترین بهره تابش زاویه خورشید بهره برده و با ساخت اتاق های رو به قبله نشینی در زمستان و یا پشت به قبله نشینی در تابستان بهره بگیرند ولی متاسفانه همه این معماری های توام با عقلانیت بومی مربوط به اقلیم های آب و هوایی هر شهر بر اثر ادعای فضل معماران کم تجربه کنونی ایران به هم ریخته است و مردم ایران در حال حاضر مجبورند که به دلیل اشتباهات معماری مزبور بیشترین انرژی گاز و نفت و گازوییل و برق را در گرم کردن و یا سرد کردن منازل خود به کار ببرند که این نوع مصرف انرژی در شهرهای ایرانی امروزه به بیشترین حد خود رسیده است و علاوه از نابودی منابع زیرزمینی به آلوده کننده ترین شهرهای جهان در تخریب محیط زیست تبدیل شده اند.

آری امروزه چون اغلب ساخت و ساز منازل شهرهای ایرانی نوساز است و همگی نیز برمبنای دانش معماران کم تجربه معاصر شکل گرفته اند، دیگر کار از کار گذشته است و امکان جبران آن عیوب منزل از راه ساخت و ساز دوباره و یا تعویض و تعمیراتش وجود ندارد و لذا تنها راه حل اجتماعی که برای مردم ایرانی وجود دارد آنست که برای حفظ جان خود  در برابر  سرما و گرمای محیط زیستی که سیستم معماری منازلشان از آن جلوگیری نمی کنند به راه حل های موقتی ذیل توجه بکنند هر چند یکی دوسال بعد از ساخت منزل جدید و یا خرید آن کلا به عیوب منازل تازه ساز خود پی برده اندو یا در آینده نزدیک پی خواهند برد که دیگر نمی توانند راه برگشتی داشته باشند و به همین دلیل به نظر جامعه شناختی اینجانب که به احصاء مشکلات مردم این شهرهای ایرانی از راه پرسشگری اجتماعی در مورد منازلشان پرداخته ام تنها راه حل اجتماعی  که  می توانند دنبال کنند آن است که به دنبال ساخت اتاقک های گرم در درون منزلشان باشند که از راه ساخت کیوسک های کوچک گرم توام با دیواره های شیشه ای و یا نایلونی می باشد تا از بقیه محوطه جدا سازند که با چهارچوبهای ناشی از مفتول متوسط و یا نبشی های قفسه ای و یا mdf است و می توانند در منازل خود در زمستان ها آنها را برپا کنند و تابستان ها آن را از طریق بازکردن پیچ و مهره هایش برچینند و یا با توجه به هزینه های گرانی که دوجداره کردن پنجره های اتاقشان در بردارد و یا در تعویض و یا بنایی و یا تعمیر آن وجود دارد اگر قبلا اقدام به نصب این نوع پنجره های دوجداره نکرده اند می توانند از راه مراجعه به خیاط های محلات خود و با دستور دوختن پنجره های با نایلون شفاف و با درب های بازو بسته شونده زیپ دار و با چهارچوب هایی که سریعا نصب گردد و یا در تابستان ها جمع گردد به طرق بسیار ارزان قیمت عیوب معماری منزل خود را برطرف سازند و یا از راه انداختن پرده های با نایلون شفاف مزبور بر درب اتاق هایی که تردد در آن ها زیاد است از جابجایی وسیع هوای اتاق هایی که مخصوص نشیمن و یا اتاق خواب خود هستند جلوگیری به عمل آورند و یا در مغازه های خود از راه نصب اتاقک های کوچک که در اطراف میز دخل و خرج آنان است می توانند به راحتی در ایام سرد سال و آنها را با یک مهتابی و یا کیسه های آبگرم و غیره گرم نگه دارند و از هزینه های اضافی پرداخت های برق و یا گاز مغازه خود بعد از پدیده یارانه ها جلوگیری نمایند و یا در اتاق های گرم درون منزل نیز از راه لوله های پلاستیکی کف خواب و یا سقف خواب و یا با نصب رادیاتورهای مشبک حمامی و متصل کردن آن به شوفاژ منزل خود و یا تنها با گرم کردن شوفاژ همان محوطه و خاموش کردن بقیه شوفاژها در ایام چند ساعته خواب خود از تدبیر منزل مزبور بهره کافی ببرند و یا به جای استفاده از مشعل های اخگر که انرژی گازی وسیعی را می سوزاند می توانند از طریق یک سیرکولاسیون ساده حرکت آبگرم بهره ببرند که از یک مخزن کوچک زنگ نزن تشکیل شده که در زیرش یک شعله معمولی آشپزخانه ای توام با BM است که آب آن را داغ می کند و از لوله بالایی آن آب سرده شده رادیاتور از طریق پمپ های گراندفوس مکیده شده و به درون مخزن مزبور ریخته شده و از ناحیه 10 سانت به بالای کف اش لوله آب گرم از طریق فشار نزولی به درون رادیاتورها دوباره راه می یابد و با نصب مخزن مزبور بر محوطه خارج از اتاق نشیمن و در ناحیه بلندتر نسبت به محل نصب رادیاتورها و با ظرفیت هفت برابر آب های موجود در رادیاتورها و با رعایت پدیده ایمنی و سرکشی های مختلف به آن در کم و زیاد شدن آبش به راحتی از سیرکولاسیون گرم کردن منزل خود و با مصرف انرژی بسیار کم بهره ببرند و یا از طریق نصب آبگرمکن های خورشیدی که اخیرا در مغازه های برخی شهرها هم دیده می شود و در بالای سقف خانه ها نصب می گردد در گرم کردن آبگرمکن و یا گاهی برخی پدیده های گرمایشی منزل استفاده بکنند و افراد کم بضاعت هم می توانند با گذاشتن مخزن های کوچک آهنی زنگ نزن در پشت بام هایشان که می تواند از طریق سیفون های قطع و وصل آب نظیر سیفون های توالت و یا سیفون های کولر عمل بکند آب گرم حمام های آن ها را در تابستان ها و یا در برخی از فصول پاییز و بهار برطرف کرده و همه منازل شهری و یا روستایی هم می توانند از این طریق استفاده بکنند و به نوبت افراد خانواده در روزهای مختلف هفته از آبگرم آن مخزن های پشت بام خود شستشو بنمایند و یا معماران آینده می بایست در طراحی منازل مسکونی و ادارات ایران علاوه از نصب لوله های سیمانی دود کش بخاری در دیوار، محل هایی در سقف نیز به سفارش سازنده منزل در اتاق خواب و یا محل نشیمن تابستانی و یا زمستانی آنها طراحی بکنند که به صورت یک لوله آهنی نظیر بادگیرهای شهرهای مختلف کویری باشد که در چهارطرفش پره هایی داشته باشد که بر اثر وزش باد طبیعی به حرکت در می آید و از هر طرف که به درون منزل و محل نشیمن تابستانی راه پیدا می کند و با داشتن دریچه هایی به خواسته همان فرد فعالیتش باز و بسته شود و یا زمستان ها به یک ژنراتور تولید برق گرمایی و یا باطری های ذخیره انرژی تبدیل بگردد و نیز معماران آینده با دگرگونی در سیستم آفتاب گیر منازل مزبور و از طریق ساخت آفتابگیرهای منشوری شکل که می تواند در تابستان ها پوشانده شده و در زمستان ها با نصب آینه های مختلفی در جوانب آن انرژی خورشیدی ناشی از آن را چند برابر کرده و با زاویه حرکت خورشید هم در نواحی مختلف اتاق مزبور در زمستان ها به گرمای طبیعی تبدیل بگردد و یا با طراحی پنجره هایی که براساس میزان سردی و گرمی اقلیم مزبور است و با نصب آینه های محدب شونده و یا مقعر شونده در اطراف آن پنجره ها در تابستان ها گرمای تابشی را دوباره به بیرون برگردانده و در زمستان ها هم میزان آفتاب تابشی را چند برابر پنجره مزبور کرده و نظیر مردمک چشم عمل بکند و یا با نصب ژنراتورهای کوچک تولید برق در مسیر آبریزهای فاضلاب آشپزخانه ها و ناودان های خانه ها در ایام بارانی و به ویژه در شهرهای شمال ایران از انرژی ناشی از بارش باران در گرمایش طبیعی منزل خود بهره ببرند و یا می توانند از راه ساخت دو مخزن آبی که از طریق جراثقال خانگی متحرک به وسیله انرژی هیدرولیکی و با کشیدن یکی از آن ها به نقطه بلندی از حیاط منزل خود و با استفاده از فشار آب سرازیر شونده آن به طرف پایین که توربین کوچک برقی آن ها را برای سوخت زمستانی فعال می کند به کار انداخته و به محض خالی شدن مخزن مزبور مخزن دیگر که در پایین است از حرکت روبه پایین آب پر شده است به نقطه بلند دوباره انتقال یابد و دوباره ژنراتور کوچک گرمایشی آن منزل  را فعال سازد و بعلاوه کارخانجات سازنده لوله های پلاستیکی شوفاژ ایران هم می بایست اقدام به ساخت و طراحی پره های نظیر پره هایی موتور‌آب رسانی ولی از جنس پلاستیکی مزبور بکنند که هم ظریف و هم زنگ نزن باشند و با استفاده از فلز زنگ نزنی که پره مزبور بر اطراف آن چرخش آب می کند و یا آب بندی شدن دیواره هایش در اثر قالب ریزی کارخانه ای است و با تعویض های مختلف آن بعد از استهلاک چند ماهه ای و یا یکی دوساله اش نظیر تعویض زانوهای پلاستیکی و سرراه ها و غیره باشد وسایلی طبیعی برای سیرکولاسیون آب گرم در درون منازل بسازند که با انرژی حرکتی همان گردش آب عمل می کند و آب منزل را در مدارهای مختلف لوله ها به گردش درآورده و نیازی به برق اضافی نداشته باشد و مردم شهرها بتوانند از برق منزل خود در پدیده های ضروری تر استفاده بکنند و یا نانواها که در شهرهای مختلف بسیار زیاد هستند با مراجعه به کارخانه هایی که ادوات تنور و یا مشعل نانوایی آن ها را می سازند ولی ماهیانه بابت مصرف گاز و غیره آب بین پانصد تا یک میلیون هزینه می پردازند از آن ها بخواهند که طبق آهنی دوار پخت نان آن ها را تغییر تکنولوژی بدهند تا بتوانند با انرژی کمتری  عمل بکند که صرفا به درون آهن دوار نانوایی و با مکانیسم های خاص دمیده می شود و همان گرمای تنور دوار را با انرژی کم مصرف گاز تولید کرده و در بالای دود کشهای بزرگ تنورشان نیز مخزنی از گرم کردن شوفاژ طراحی بکنند تا به مغازه های همسایه خود آب گرم شوفاژ بفروشند و یا هدیه بدهند و سازندگان اجاق گاز خانگی نیز به جای مفتول های آهنی توپر اطراف شعله گاز منازل ایرانیان لوله های توخالی آب طراحی بکنند که با یک شیر بازو بسته شونده آب گرم اطراف شعله پخش کن گاز است و در ایام پختن غذای ظهر و یا شب و یا صبح که چند ساعت از ایام روز را تشکیل می دهد به محور سیرکولاسیون آب گرم منزل آنها و در ایام زمستان وصل بگردند تا از انرژی پخت غذا هم همزمان در گرمایش منزل استفاده بشود و به جایش انرژی های ناشی از گاز و بنزین و غیره صرفه جویی شده و تبدیل به لوله های پلاستیکی و یا آبرسانی و یا موکت و یا مواد شیمیایی رنگ و چسب و غیره شده و برای رشد اشتغال جوانان ایران و به کشورهای دیگر صادر گردد.