جامعه شناسی روستایی واژه ی روستا و رستاق در تاریخ ایران

پژوهش از : دکتر محمدخالقی مقدم

امروزه حدود 60 هزار روستا در خاک ایران وجود دارند و بعلاوه در انواع دروس دانشگاهی ایران هم دروسی به نام درس جامعه شناسی روستایی و یا درس برنامه ریزی روستایی و در دانشکده های علوم اجتماعی ویا در دانشکده های جغرافیا و کشاورزی تدریس می شوند ولی هنوز هیچ کس نمی داند که واژه ی روستا از کجا نشأت گرفته است ؟ و به چه مفهومی می باشد ؟

و این مسئله هم همیشه مورد کنجکاوی اینجانب بود که در دانشگاه تهران درس جامعه شناسی  می خواندم و کسی هم در ایام تحصیلم به سؤال اینجانب جواب مناسبی نداشت و لذا ناچار به مطالعه ی میدانی و درباره ی واژه ی روستا شدم و لذا در مطالعات تاریخی خود به اسناد و مدارک زیادی برخوردم که درباره ی واژه ی دهات کنونی ایران می باشد ویا  هسته ی اولیه ی کلمه ی روستا  و روستایی می باشد و آن کلمه ی رستاق است که هنوز هم اسامی تعداد زیادی از مناطق مرکزی ایران ویا نام دهات مختلف  استان ها  با نام رستاق نامیده می شوند و یا در منطقه ی مازندران و در ناحیه ی مابین لار و نور و چالوس دهستان ها و دهاتی به نام کلارستاق و دیگر عناوین دیده می شود ویا در شهرستان گرگان دهستان سدن رستاق وجود دارد و یا صدها نام رستاق دیگری که پژوهشگر در استان های مختلف ایران آن  ها را پژوهش کرده است و همگی در دو مجموعه ی پژوهش ذیل ذکر شده اند :

1-    جامعه شناسی پدیده ی رستاق در نواحی مرکزی ایران

2-    جامعه شناسی روستایی و تحولات پدیده ی رستاق به روستا در استان های مازندران و گرگان

و امید است  که دروس دانشگاهی ما نیز امروزه الهام گرفته از متون میدانی باشد که مبتنی بر تحقیقات میدانی از جامعه ی ایرانی و یا تحولات روستایی آن باشد  که هنوز مردم ایران در این مورد نتوانسته اند از ضعف دروس دانشگاهی عصر حاضر چیزهایی را یاد بگیرند و مثلاً بدانند که چرا در دوره ی ساسانی نام روستاها را با واژه رستاق می نامیدند و یا به جای کلمه دهستان از کلمه ی طسوج استفاده می کردند که هنوز آبادی طسوج آذربایجان شرقی  از بقایای آن مفهوم می باشد و یا بسیاری از دهاتی که هنوز نام باستانی رستاق خود را هنوز در نواحی مرکزی ایران حفظ کرده اند.