کاخ گلستان تهران و زیبایی های آن

پژوهش از :دکتر محمد خالقی مقدم

ما ایرانیان عادت فرهنگی داده شدیم که همیشه مفاخر ملی خود را از منظر دیدگاه سیاحان اروپایی ببینیم که آن را در یک خط و یا چند خط به ما معرفی کرده اند  و در حالی که کاخ گلستان تهران و یا زیبایی های آن چیزی بیشتر از این مفاهیم است، چرا که در  این کاخ ایرانی اجزا و عناصر معماری ویا  تالارها و قسمت های مختلفی وجود دارند که اغلب سیاحان اروپایی در دوره ی قاجاریه و یا پهلوی آن را ندیده بودند ویا  اجازه ی ورود به آن محوطه ها را هم نداشتند و یا فلسفه ی تأسیس آن محوطه ها و یا تالارها و یا تاریخ تأسیس آن هارا نمی دانستند ولذا اینجانب در دو پژوهشی مستقلی که بر روی میدان ارگ تهران  و دیگری بر روی کاخ گلستان و مجموعه اجزاء وابسته به آن انجام داده بودم متوجه بسیاری از نکاتی شدم که هنوز  اغلب ایرانیان و از طریق رسانه ی ملی و یا از طریق بروشورهای میراث فرهنگی تهران و غیره به آن دسترسی نیافته اند و  این بافت معماری ایرانیان و یا تحولات تالارها و اجزا و عناصر تاریخی آن  چیزی است که در دوران قاجاریه شکل گرفته بود و تحولات زیادی را در بافت معماری مزبور  انجام داده است و تنها کاتبان باسواد اداره ی ایرانی بودند و یا افراد متنفذ باسوادی که به دربار قاجار می رفتند و می توانستند آن پدیده های معماری را  به خوبی رؤیت کرده و یا مشاهدات قابل رویت خود را در اسناد تاریخی ومتن نویسندگی خود مکتوب تاریخی بکنند و لذا ایرانیان از این نظر واقعاً در فن نویسندگی هایشان شایستگی های لازم را نشان داده اند و کاتبان باسوادی که برای امور اداری خود دائماً به قسمت های مختلف کاخ گلستان و اجزا و عناصر مجموعه های وابسته به آن رفت و آمد می کردند ویا  از نزدیک تمام این اجزا و عناصر معماری را روزانه مشاهده کرده  و یا گاهی مشاهدات خود را  هم در لابه لای نوشته جات مختلف خود مکتوب می کردند ولی متأسفانه هنوز ما نخواسته ایم که این نوع مکتوبات افراد مزبور ایرانی را در دانشگاه ها ویا در میراث فرهنگی جمع آوری بکنیم و دائماً هم برای ابراز وجهه ی شخصی خود به گزارشات اروپاییان تکیه می کنیم و  لازم به ذکر است که شدت علاقه به این نوع مکتوب نویسی های ایرانیان وگزارشات آنان  از بافت های شهری و کاخ های ایرانی باعث شد که اینجانب در مورد دهها کاخ قاجاریه در شهر تهران نظیر کاخ نگارستان و یا کاخ محمدیه و یا کاخ شهرستانک و کاخ جاجرود و کاخ قصر قجر و کاخ نیاوران دوره ی قاجاریه و کاخ صاحبقرانیه دوره ی قاجاریه و کاخ قصرفیروزه و کاخ عشرت آباد و کاخ فرح آباد تهران و کاخ سلطنت آباد تهران و یا دیگر عمارت های اعیانی شهر تهران پژوهش مستقلی بکنم ولی زیباترین و جالبترین کاخ های  ایرانی در دوره ی قاجاریه مربوط به کاخ گلستان تهران است که برتری های زیادی نسبت به کاخ های دوره  صفویه در شهر اصفهان دارد و یا به کاخ های دوره ی تیموریان دارد ولی هنوز خودباختگی فرهنگی ما مانع آن شده است که به زیبایی های معماری آن توجه لازم در پایتخت ایرانی خود توجه بکنیم.