مسند حكومت زنجان برقرار بود و بنا به منابع تاريخي عبدالله ميرزا نظير پدرش پرزاد و ولد و 10 پسر و 20 دختر داشت (3) و به نقل كتاب اكسير ‌التواريخ محسن ميرزا اولين  پسر وي بود كه مدتي در دربار ناصرالدين شاه اميرآخورسلطنتي ناصرالدين شاه  بود و دومين پسرش هم (4) اسحاق ميرزا (سازنده‌‌ي مسجد مزبور زنجان) است كه در دوران ناصرالدين شاه و به تقليد از پدرش مسجد اسحاق ميرزاي زنجان را ساخت، زيرا پدرش عبدالله ميرزا قاجار (حاكم زنجان) در دوران فتحعلي شاه و در چند دهه قبل از وي، مسجد تاريخي ديگري به نام مسجد جامع عبدالله ميرزا را در زنجان ساخته بود كه اكنون در سبزه‌ميدان واقع است و در جنب آن قيصريه جديد بازار زنجان را ساخت و در پشت مسجد مزبور حمامي به نام حمام شاهزاده عبدالله ميرزا را براي اعيان شهر ساخت و نيز در پشت سبزه‌ميدان‏، عمارت دارالحكومه‌ي عبدالله ميرزا و ميدان توپخانه آن را ساخت كه اكنون برخي از بقاياي آن به نام اداره‌ي دارايي قديم شهر زنجان باقيمانده مانده است و به نقل كتاب مرات‌البلدان، ساخت و ساز مسجد عبدالله ميرزا در سال 1237 هجري شروع شده بود (5) و ساخت و ساز آن مقارن با جنگ‌هاي دوم ايران و روس و عهدنامه‌ي تركمنچاي بود و تا سال 1242 كاملاً پايان يافته بود و ليكن دو، سه سال بعد با عزل عبدالله ميرزا از حكومت زنجان مصادف شد و به جايش شعاع‌السلطنه (فرزند ديگر فتحعلي‌شاه) را به حكومت زنجان فرستادند و در چند سال بعد كه مصادف با مرگ فتحعلي‌شاه بود، عبدالله ميرزا تلاش نظامي كرد تا با قشون‌كشي دوباره شهر زنجان را و براي حكومت دوباره بر آن تسخير كند ولي قشون‌‌اش پراكنده شد(6)(7)(8) و خود وي و فرزندانش در دوران محمد شاه قاجار و وزيرش حاجي‌ميرزا آقاسي چندان با اقبال دربار قاجار مواجه نبودند وليكن با مرگ محمد شاه قاجار و متحصن شدن و فراري شدن وزيرش حاجي‌ميرزا آقاسي دوباره وي و فرزندان عبدالله ميرزا جان گرفتند و خود عبدالله ميرزا در اوايل حكومت ناصرالدين شاه مدت كوتاهي دوباره حاكم خمسه و زنجان گرديد ولي زود درگذشت و اولين فرزند عبدالله ميرزا  هم به نام محسن ميرزا، امير آخور سلطنتي ناصرالدين شاه شد و دومين فرزند عبدالله ميرزا كه همين اسحاق ميرزاي نامبرده است امير آخور وليعهد ناصرالدين شاه شد و همراه مظفرالدوله كه بعداً مظفرالدين شاه لقب گرفت روانه شهر وليعهد نشين تبريز شد (9) و پسر فرزند ديگر عبدالله ميرزا كه به نام يعقوب ميرزا است و بنا به نقل كتاب سفرنامه‌ي ناصرالدين شاه به فرنگستان، سرهنگ توپخانه‌ي زنجان گرديد (10) و فرزند ديگر عبدالله ميرزا،  به نام لطف‌الله ميرزا و بنا به نقل  ص  1521 كتاب مرات‌‌البلدان،  سرهنگ فوج ششم خمسه گرديد و روانه‌ي زنجان شد (11) شهري كه در دوره‌‌ي ناصرالدين شاه  عليه قاجاريه قيام كرده‌ بودند و همين لطف‌الله ميرزا، حمامي، در جنب غربي دارالحكومه پدرش و پشت سبزه‌‌ميدان ساخت و به نام حمام لطف‌الله ميرزا نام‌گذاري كرد كه اكنون وجود ندارد و از وي فرزندي به دنيا آمد كه به نقل كتاب تاريخ ابهر نوه‌‌ي عبدالله ميرزا بود و به نام شكرالله ميرزا ناميده مي‌‌شد. (12) و شكرالله ميرزاي مزبور هم در اواخر دوره‌ي قاجاريه در شهر زنجان و در محله‌ي خيابان جاويد آن مسجدي به نام مسجد شكرالله ميرزا قاجار را ساخت كه اكنون مسجد غريبيه ناميده مي‌شود و در  جنب آن حمام شكرالله ميرزا و غسالخانه‌ا‌‌ي ساخته بود و  به نقل كتاب اكسيرالتواريخ مي‌توان از فرزندان ديگر عبدالله ميرزا از خليل‌الله ميرزا و عبدالحميد ميرزا و عبدالرشيد ميرزا و ابوطالب ميرزا و ابوسعيد ميرزا  نام برد و همانطوري كه ذكر شد اغلب فرزندان عبدالله ميرزا قاجار، با مرگ محمد شاه قاجار و سلطنت فرزندش ناصرالدين شاه جان دوباره‌‌ گرفته‌اند و ازجمله اسحاق ميرزاي مزبور (يعني دومين فرزند عبدالله ميرزا )كه در سال 1277 هجري همراه مظفرالدوله  وليعهد و به عنوان امير آخور وليعهد، روانه شهر تبريز گرديد و گاهي وقتها هم براي رتق و فتق املاك پدري خود در دهات زنجان و طارم و ابهر و… و يا براي انجام برخي امور اداري يا نظامي به شهر زنجان رفت و آمد مي‌كرد و به همين دليل در دور‌ه‌ي ناصرالدين شاه تصميم گرفت كه در شهر زنجان مسجدي و به تقليد از پدرش بسازد كه همين مسجد اسحاق ميرزاي مزبور است كه در منطقه فوقاني محله‌‌ي سرچشمه‌ي زنجان و(واقع در خيابان طالقاني يا ذوالفقاري سابق) استقرار دارد و از قديم، اين محله يكي از محلات اعيان نشين شهر زنجان بودكه از اطراف قلعه‌ي شهر كه طبقات ضعيف جامعه را در خود مستقر كرده بود فاصله داشت و بيشتر ساكنان آن از اعيان و اشراف و طبقه بازرگانان شهر و يا خوانين بودند و از يك طرف به ميدان سرچشمه وصل مي‌شد كه اسعدالدوله ذوالفقاري از آن سرچشمه و با لوله‌هاي سفالين به عمارت ذوالفقاري خود آبرساني مي‌كرد و نيز با 2 و يا 3 كوچه‌ي باريك ولي كم فاصله به گذرگاه شمال ـ جنوبي شهر زنجان وصل مي ‌‌شد كه قبالا به نام خيابان ذوالفقاري  ناميده مي‌شد و عمارتهاي حكومتي عبدالله ميرزا پدرش و عمارت ذوالفقاري را از هم تفكيك شهري مي‌كرد و نيز در جنب منازل بعضي از خوانين شهرقرار داشت  نظير منزل اميراشجع اصانلوافشار و يا منزل اجداد عباس خان اعتماد.

لازم به ذكر است كه اسحاق ميرزا (سازنده‌ي مسجد مزبور) از سال 1277 هجري تا سال 1303 هجري و به مدت 26 سال اميرآخور وليعهد و در دوران ناصرالدين شاه بود، تا اينكه دربارقاجاري  تصميم گرفت كه وي را از سمت اميرآخوري وليعهد به سمت رياست درب خانه محمد علي‌‌ميرزا (نوه ناصرالدين شاه ومحمد عليشاه آينده) بگمارد و لذا عبدالمجيد ميرزا كه معاون اسحاق ميرزا در اصطبل‌خانه‌ي وليعهد بود امير آخور وليعهد گرديد و اما  پست جديد دولتي اسحاق ميرزا مدت چنداني نپاييد زيرا يك سال بعد و در زمان ناصرالدين شاه ودر سال 1304 هجري درگذشت و به همين دليل،  احتمال مي‌رود كه ساخت‌وساز مسجد اسحاق ميرزاي زنجان در فاصله سالهاي 1277 الي 1304 هجري و در دوران ناصرالدين شاه اتفاق افتاده باشد كه معماري آنهم به سبك معماريهاي مساجد دوران قاجاريه است كه اغلب با كاشي‌كاري‌هاي زرد رنگ و آبي و مشكي و سفيد آميخته است و نيز داراي شبستان و حياطي‌است كه در آن تعدادي  حجره‌‌ استقرار يافته است و اميد است كه اين مسجد تاريخي دوران قاجاريه زنجان با سعي و تلاش اداره ميراث فرهنگي از تخريب و ويراني همچنان  حفظ شود.

و نيز لازم به ذكر است كه تولد اسحاق ميرزا قاجار و به عنوان دومين فرزند عبدالله ميرزا قاجار، (در دوران فتحعلي شاه) و بعد از سالهاي 1226 هجري اتفاق افتاده باشد زيرا به نقل كتابهاي اكسيرالتواريخ و صفحات مختلف كتاب ناسخ‌التواريخ و كتاب منتظم و ازدواح عبدالله ميرزا قاجار با همسرش كه دختر سليمان خان قوانلوقاجار بود و اسحاق‌ميرزا مزبور هم  دومين فرزند آن دو مي‌باشد در سال 1225 هجري بوده و  به نقلهاي ديگر در سال 1226 و 1227 هجري اتفاق افتاده است كه مراسم عروسي آنان را فتحعلي شاه در دشت سلطانيه برگزار كرد زيرا به نقل ص 205 كتاب ناسخ‌التواريخ و ص 1500 ج سوم كتاب منتظم ناصري در سال 1226 هجري بوده و به نقل ص 122 كتاب اكسيرالتواريخ در سال 1227 هجري بوده است. و به همين دليل احتمال مي‌رود كه اسحاق ميرزا كه در دوران فتحعلي‌شاه متولد شده بود، و در زمان ناصرالدين شاه درگذشته است 70 الي 75 سال عمر كرده باشد.

تذكر: رعايت حقوق مولف و نقل مطالب مزبور به دليل حقوق مؤلف و نشريه براي همه افراد و ادارات الزام قانوني است.

فهرست و منابع ماخذ:

1ـ ناسخ‌التواريخ ص 205 و منتظم ناصري ج 2 ص 1494

2ـ اكسيرالتواريخ ص 221 و ص 200

3ـ ناسخ التواريخ ص 531

4ـ اكسيرالتواريخ ص 200

5ـ مرات‌البلدان ص 2012 و كتاب شرح رجال‌ ايران ـ ج 5 ص 189

6ـ اكسيرالتواريخ صفحات 418 و 176 و 518

7ـ ناسخ‌التواريخ ج 2 صفحات 612 و 613 و 614 و 598  و 899

8ـ منتظم ناصري ص

9ـ شرح رجال‌ ايران ج 5 ـ ص 23 و 24

10ـ سفرنامه‌ي ناصرالدين شاه به فرنگستان ص 360

11.ـ مرات‌البلدان ج 2 ص 1521 و سفرنامه‌ي ناصرالدين شاه به فرنگستان ص 372

12ـ تارخ ابهر ص 182

13ـ ناسخ‌التواريخ ص 205

14ـ منتظم ناصري ج 3 ص 1500

15ـ اكسيرالتواريخ ص 122