دایره المعارف بزرگ ایران شناسی، چگونه شکل گرفت؟

دکتر محمد خالقی مقدم – جامعه شناس -قوم شناس فرهنگی

این دایره المعارف بزرگ ایرانیان که شامل 1000اثر پژوهشی چاپ نشده و 260 مقاله علمی چاپ شده در نشریات ایرانیست و به همه موارد شناخت ایرانیان گستره شناخت شناسی خود را گسترش داده است و از بیست و  چند سال پیش در شهر زنجان پایه گذاری شد و امروزه این هزاراثر پژوهشی جداگانه و  مستقل در مورد شهرها و مظاهر فرهنگی و تمدنی ایرانیان بوده و در حال تکمیل شدن است و شامل ۴۵۰اثر پژوهشی در مورد جامعه شناسی شهرهای مهم ایرانی و یا محلات شهری آنان است و یا تاسیسات شهری اش می باشد و 29 اثر دیگر آن در مورد پروسه های اجتماعی همین استان های مختلف ایران است که پروسه های اجتماعی شهرها و روستاهایش در ادوار تاریخی افشاریه، زندیه و قاجاریه است که چه روند تحول اجتماعی را طی کرده اند؟ و یا ۷۳ اثر از دایره المعارف مزبور در مورد شیوه معماری ایرانیان در مورد محلات قدیمی شهرها و کاروانسراها و رباطها و بناهای تاریخی و قصرهای قدیمی ایرانیان است که در دوره های ساسانی و تیموری و صفوی و قاجاریه است و به علاوه 107 اثر پژوهشی این مجموعه، مربوط به قوم شناسی ایرانیان است که شامل 73 اثر پژوهشی در مورد قوم شناسی و جامعه شناسی تاریخی اقوام مختلف ایرانی می باشد و 34 اثر آن مربوط به اقوام آسیایی و قاره های دیگر جهان باشد و به علاوه 8 اثر از دایره المعارف مزبور مربوط به جامعه شناسی اقتصادی مردم ایران بوده و 11 اثر آن مربوط به جامعه شناسی پزشکی مردم ایران است که از بیمارستان های عضدی گرفته تا بیمارستان سازی و شیوه دواسازی و پزشکان دوره قاجاریه و یا بیمارستان های دوره پهلوی است و 14 اثر و یا تعدادی مقاله دیگر در مورد جامعه شناسی سیاسی ایرانیان می باشد و 13 اثر دیگر این مجموعه و تعدادی مقاله های  مختلف هم در مورد جامعه شناسی روستایی ایرانیان است و ۷۵ اثر پژوهشی در مورد جامعه شناسی آموزشی مدارس قدیمی ایرانیان است که ۷۵ اثر آن مربوط به مدارس تاریخی ایرانیان بوده نظیر تحول مدارس تاریخی یزد و یا مدارس تاریخی سلطانیه و یا معماری و تحولات مدرسه مادرشاه اصفهان و یا مدرسه فلاحت تهران و یا مدرسه علوم سیاسی و غیره می باشد و ۴۰اثر دیگر هم در مورد نحوه پیدایش دانشگاه های جدید ایران است و یا مربوط به آموزش و پرورش جدید می باشد و به علاوه در این مجموعه دایره المعارف، 40 اثر دیگر در مورد انسان شناسی ایرانیان است که شامل پژوهش های مستقلی در مورد فرهنگ مطبوعات ایرانیان و یا فرهنگ خطاطی و تدوین کتب ایرانیان و یا فرهنگ موسیقی و نقاشی و یا پوشاک و خوراک ایرانیان و یا آثار باستانی ایرانیان است، نظیر قلعه های دختر و یا پدیده تاریخی فرهاد و شیرین و یا سدسازی های باستانی ایرانیان و یا قلعه استخر و غیره می باشد و به علاوه 41 اثر پژوهشی از این مجموعه، شامل سازمان های اداری – اجتماعی ایرانیان است، نظیر احزاب و گروه ها و یا کارخانجات دوره قاجاریه و یا دوره پهلوی و یا سینماها و پدیده هنر و یا معادن و راهسازی ایرانیان و یا سازمان ها و یا دوایر جدیدالتاسیس ایرانیان که بعد از دوره قاجاریه است و تعدادی دیگر نیز مربوط به روابط اجتماعی - سیاسی ایرانیان با دول و ملل مختلف جهان است نظیر اروپا و روسیه و عثمانی و انگلیس و آمریکا و غیره می باشد و به علاوه حدود 130 اثر پژوهشی مزبور مربوط به جامعه شناسی تاریخی از ادوار مختلف ایرانیان نظیر آثار تمدنی و کشاورزی دوره ساسانیان در استان های مختلف ایران و یا دوره اسلامی است و یا آثار فرهنگی -  تاریخی دوره سلجوقیان و یا دوره های ایلخانی و آل مظفر و تیموریان و قراقویونلو و آق قویونلو و صفویه و افشاریه و زندیه و قاجاریه و پهلویه می باشد و به علاوه در مجموعه طبقه بندی دیگر از این آثار پژوهشی که در ۵۴ کارتن طبقه بندی موضوعی شده اند که شامل شناخت موضوعات شهرهای ایرانی است و  12 اثر پژوهشی آن مربوط به استان یزد می باشد که در کارتن ویژه ای طبقه بندی شده است و یا 20 اثر در مورد استان گیلان و شهرهایش است و 43 اثر در مورد شهرهای استان مازندران و استان گلستان است و ۳۰ اثر در مورد استان های آذربایجان غربی و شرفی و اردبیل است و 15 اثر در مورد شهرهای استان های مرکزی ایران نظیر استان قزوین و مرکزی و قم و برخی از شهرهای استان اصفهان و تهران می باشد و به علاوه ۷۵اثر دیگر در مورد جامعه شناسی شهری تهران (مادر شهر ایرانیان) و جامعه شناسی محلات شهری و پدیده های اجتماعی آن می باشد و به علاوه 23 اثر در مورد استان های اصفهان و کرمان و بلوچستان را در بر می گیرد و یا 14 اثر در مورد شهرهای مهم استان های خوزستان و بوشهر و هرمزگان است و 22 اثر در مورد شهرهای مهم استان های غربی ایران است که شامل استان های همدان و کردستان و کرمانشاه و ایلام و لرستان و بختیاری و کهکیلویه است و به علاوه 17 اثر در مورد جامعه شناسی شهری و ویژگی های شهرسازی – تمدنی شهرهای مهم استان های خراسان و سمنان و برخی شهرهای جدا شده از آن است نظیر مرو و هرات را در بر می گیرد. و نیز بالاترین شناخت شناسی استانی مربوط به استان زنجان می باشد که پایه گذار چنین دایره المعارفی بوده و جمعا 1۳0 اثر پژوهشی در مورد ویژگی های قومی و شهرشناسی و بناهای تاریخی و بازار و تحولات ادوار تاریخی و فرهنگ و پوشاک و زبان شناسی استان زنجان می باشد و بیش از 100 مقاله نیز در مورد استان زنجان از نویسنده این دایره المعارف و در موضوعات این استان و در انواع نشریات ایرانی انتشار یافته است که می توان به چگونگی آن ها در فهرست مقالات نویسنده در وبلاگ  http://drmkhm.blogfa.com/post-351.aspx دسترسی یافت. و از آن جا که استان مزبور از قدیم دارای کمبودهای دیگر در مورد تولیدات فرهنگی و شناخت شناسی تاریخی داشت لذا نویسنده مزبور به خاطر جبران این نوع کم کاریهای تاریخی و فرهنگی و به خاطر علاقه به زادگاهش از میان 1000آثار ایران شناسی و 260 مقاله خود، یک پنجم آن را به استان زنجان اختصاص داده است که شامل جامعه شناسی شهری و مشاهیر تاریخی و بناهای تاریخی و جامعه شناسی روستایی و منطقه ای استان مزبور می گردد.