خلیج فارس- جغرافیا و ژئوپلیتیک آن

از: دکتر محمد خالقی مقدم - جامعه شناس

پژوهش مزبور، در مورد جزیره ها، خورها، دماغه ها و رأس ها و خلیج ها و بنادر و رودخانه ها و سیستم عوارض طبیعی – جغرافیایی حاشیه دو طرف دریای خلیج فارس و دریای عمان می باشد. و یا شناخت نسبت به جغرافیای کوهها و جبلها و عوارض طبیعی حاشیه ساجلی آن است و یا نحوه آبرسانی شهرهای ساحلی دو طرفش است و یا  شناخت مکانیزم شکل گیری شهرهای دو طرفش و امکان تداوم تاریخی اش می باشد که به خاطر مکانیزم پیدایش نفت شکل گرفته اند و یا بزرگ شده اند ولی عوارض طبیعی مانع آن توسعه می باشد. و یا مطالعه چگونگی نقش شرکتهای نفتی در آن دریا بوده و یا شناخت میادین نفتی آن می باشد و یا نقشی که دول مختلف جهان و قاره های مختلف در حیات اقتصادی خلیج فارس بازی می کنند.

 باید یادآوری کنم که امروزه خلیج فارس دارای مشکلات عمده زیست محیطی است و با دارای عوارض اقتصادی و مشکلات بندری است که اغلب مردم ایران از آن مشکلها غافل هستند و اغلب  فقط نام آن را شنیده اند ولی هنوز منافع اقتصادی ناشی از پیدایش نفت را به صورت فرصتهای اقتصادی و یا تهدیدهای اقتصادی نمی دانند که حیات اقتصادی و یا حیات شهرنشینی اغلب مردم ایران را تهدید می کند و یا نظام صنعتی واقعی آنان را تهدید میکند و یا در روند حرفه مندی واقعی ایرانیان و کشیده شدن به سوی مشاغل مفید را مانع می شود. و یا مانع پیدایش دروس مفید و یا درسهای دانشگاهی مفید می شود. و یا مانع تکنولوژیکی مفید ایرانیان می شود که به چه ابزارها و تکنولوژیهای مفید و یا به خرید و نصب آن نوع بپردازند و یا میزان آگاهی بخشی اجتماعی و یا رشد اطلاعات رسانه ای مردم ایران را محدود می سازد و لذا اغلب مردم ایران و یا سیستم آموزشی آنان را به اشتغالهای غیرمفید و غیرحرفه ای می کشا ند. و یا اغلب شهرهایش به آلودگی محیط زیست دچار می شود و یا به اتلاف انرژی در منزل و اداره و محل صنایع و محل کار خود کشیده می شوند و یا میزان اطلاعات مفید ایرانیان از مشاغل جدید جهان پایین نگه داشته می شود.

آری امروزه اقتصاد جهان و بویژه اقتصاد ایرانیان بر اساس نفت خلیج فارس و تکنولوژیهای ناشی از آن پایه گذاری شده است و یا بازسازی و یا دوباره سازی اقتصادی می شود ولی از سوی دیگر هم هنوز میزان سناخت مردم ایران و مردم جهان از پدیده خلیج فارس و مسائل آن بسیار ناچیز مانده است و لذا معلومات مردم ایران صرفا محدود به دعوا و منازعه بر سر نام خلیج در ترانه ها و  گردهمایی های اداری و یا سمینارها شده است و لیکن باید یادآوری کنم که سیستم جغرافیایی خلیج فارس و یا مشکل خاکها و عوارض طبیعی ان و یا آسیبهای احتمالی زمین شناسی و یا محدودیت رودخانه هایش در دو طرف و یا کمی میزان بارش آن و یا کم عمقی و یا گستردگی بیابانهایش و خاکهای غیرمرغوب در سرتاسر دو سوی خلیج فارس و عمان پدیده ای است که در گذشته تاریخ هم مانع آن شده بود که معلومات  اساسی از این منطقه جهان گزارش نویسی تاریخی بشود چراکه گذر از آن ناحیه بسیار محدود بود و لذا گزارشات تاریخی در مورد دو سوی خایج فارس نسبت به مناطق دیگر جهان بسیار محدود مانده بود و تنها بعد از پیدایش نفت مطالعه نقشه ها و وضعیت جغرافیایی – طبیعی آن مد اجتماعی شد و آن هم تنها در نشریات اروپایی و آمریکایی منعکس گردید و گاهی هم  به خاطر تعصبات عربی در برخی از نشریات عربی از خلیج فارس نام برده شده است ولی هنوز مطالعه علمی و اساسی در مورد خلیج فارس و در سکنه دو طرف آن وجود ندارد و چه برای قشر ایرانی و چه قشر عربی آن هنوز نامعلوم است و یا در دانشگاهها واداراتش هنوز انگیزه ای در مورد شناخت و مطالعه آن وجود ندارد و صرفا به خلیج فارس به عنوان مکان مسافرت نگاه می کنند و یا به آن سوی خلیج به عنوان مکان و محل  کاریابی نگاه می کنند و هرچند شرکتهای بزرگ جهانی هم که صنایع نفت و یا صنایع نظامی و یا صنایع مهم کشتیرانی را اداره می کنند در حوزه خلیج فارس حضور دارند و بزرگترین کمپانی های جهان هم می باشند ولی آنها هم بجز از پدیده استحصال نفت و یا امنیت آن انگیزه دیگری در مطالعه خلیج فارس ندارند. و  حتی نظیر نقاط دیگر جهان سعی نکرده اند که مطالعات و پژوهشهای اقیانوس شناسی و یا اقلیم شناسی و یا شناخت عوارض طبیعی و یا آلودگیهای زیست محیطی و آسیبهای اقتصادی بر روی منطقه مزبور بکنند و یا نسبت به عوارض شهرسازی بی مطالعه و یا بندرسازی بی مطالعه آن دقت لازم به عمل آورند و نیز اغلب مردم ایران هم از عواقب وخیم پایه گذاری زندگی شخصی خود بر روی اقتصاد صنعت نفت در منزل و یا نظام درسی و نظام تحرک مکانی خود و یا در نقلیه و نظام شهرنشینی و هزینه های اداری خود  غافل هستند و هنوز نمی دانند که چه عواقبی نااندیشیده ای ممکن است که برایشان به وجود آید که جایگزینی برای آن نخواهند یافت.