ایران شناسی - قوم شناسی - جامعه شناسی

شهرسازی تهران ومکان یابی ادارات دولتی اش، در دوره پهلوی دوم

(بخش ششم)

دکتر محمد خالقی مقدم

جامعه شناس شهری

در شهر سازی 125 ساله دولت قاجاریه در تهران، تنها پنج ویا شش محله شهری سنتی در تهران وجود داشت ، که شامل محله سنگلج ویا محله چاله میدان تهران بود ویا محله عودلاجان ویا محله دولت ویامحله بازار وارگ سلطنتی قاجاریه بود ولذاتهران ،جمعیت اندکی داشت وتنها،حدود 15 هزار نفر ودر هنگام تسلط آغا محمد خان قاجار برشهر تهران بود ودر پایان دولت قاجاریه نیز وبعد از گذشت 137 سال از حکومت آنان ،بر شهرتهران پایتخت ویادرپایان دولت احمد شاه قاجارکه درپاییز سال 1304ش بودکه خلع سلطنت از قاجاریه شد ، و به حدود 250000 نفر جمعیت رسیده بود ولذاشهر تهران ودر عصر آنان ،جمعیت اندکی داشت وبعلاوه خانه های خشت وگلی ویاکوچه های پیچ در پیچ ومالرو ومحدود ودر داخل قلعه شهرداشت ویابا دروازه های  دوازده گانه اش  بود ونظیر امروز، 500 محله شهری بزرگ ویا باانواع شهرک های نوساز نداشت که از عمر پایتختی آن 212 سال میگذردویابا خیابانکشی های جدید ویااتوبانها  وتاسیسات دیگر شهری  مدرنش که همگی در طی 80 سال اخیر بوجود آمده اند وبعلاوه در طی11 ساله عمرشهرسازی عصر رضا شاه هم (که از سال1305ش الی 1316ش می باشد)ویادردوران گذر شهرسازی تهران که محسوب  میگرددو دروازه ها وقلعه ها ویاکوچه های پیچ در پیچ وخانه های خشت وگلی 5 محله قدیمی تهران خراب شدند، ویادر حال فروپاشی ونوسازی گردیدند ونیز ساخت وسازساختمانهای 9وزارتخانه جدید ایران ویا خیابانکشی های جدید تهران آغاز گردیدندویا در حال متولد شدن بودند وبقیه وزارتخانه های تهران هم ودر دوره پهلوی دوم بوجود آمدند ویابعد از سال 1320 شمسی شکل گرفتندودر طراحی شهری تهران، مکانهای مناسب برای آنها در نظر گرفته بودند ودر نتیجه، سه ویا چهار ساله حکومت رضاشاه وباضافه37 ساله حکومت پهلوی دوم فرایند شهرسازی نوین تهران  می باشد، وفرایندی بس تعیین کننده در شهرسازی می باشند  که "چهارچوبهای ساختاری شهر تهران" ،ودر این دوره تاریخی شهرسازی تهران شکل گرفته است وبعلاوه دوران" چهل ساله شهرسازی اخیر تهران" هم که "دوران جمهوری اسلامی"  می باشدو شهر تهران بزرگتر شده است وبعلاوه مشخصات شهر سازی اش هم با "دوران شهرسازی 37 ساله عصر پهلوی" دوم ، تفاوتهایی راهم داردوجمعا 80 سال را تشکیل میدهند.

وبعلاوه لازم به یاد آوری است که از حدود سالهای 1316ش به بعد، 5الی 6 محله قدیمی تهران عصر قاجاریه متلاشی شد وجایش را به محلات شهری نوسازتهران دادند ویامحلات دیگری نیز درخارج ازقلعه های فرو ریخته تهران بوجود آمدندو به آن "محلات جدید ساز" اضافه شدند ویا (9دیوان اداری قدیمی عصر قاجار) که نظیر امروز ساختمان وزارتخانه مستقلی ویادر خارج از درون ارگ سلطنتی قاجاریه نداشتند  وآنگاه از درون ارگ سلطنتی قاجاریه بیرون آمده وبرای خدمات دهی به سکنه 500 محله جدید ساز تهران ،ویا به حدود 34 وزارتخانه ویاسازمان بزرگ اداری  تبدیل شدندویا در عصر دولت جمشید آموزگار رسیدند که پایان عصر پهلوی می باشد  ودر آن دوره پایانی دولت پهلوی هم، تهران دارای 21 وزارتخانه ویا13 سازمان اداری گردیده بود ویادارای انواع ادارات کل استانی بود وبعلاوه هر کدام از آنها نیز دارای دهها ساختمان بزرگ ویازیر مجموعه اداری بود ویادر خیابانهای مختلف تهران داشت که "فونکسیون های اداری خاص شهری" داشتند  وبعلاوه در عصر جمهوری اسلامی هم ، حدود 172 شهرک جدید سازبوجود آمدند و به چند شهرک اواخر دوران پهلوی دوم اضافه شدند  ویادر این دوره تاریخی ، ساخت وسازهای محلات نیمه تمام تهران ویادراواخر دوره پهلوی  تهران ،پر شدند  واز این رو،جمعیت تهران افزونتر گردید وبعلاوه، از سال 1305 ش بافت قبیله ای ونژادی عصر قاجاریه تهران هم تغییر یافت که قبلا تنها 250 هزارنفر سکنه  تهران ، "هم قبیله ایلی قاجار"  بودندویااقوام وتجار همبسته ّبا ایل آنان بودند ولذادر تهران ،ساکن شده بودندولی این بار تغییر نژادی وفرهنگی یافتند وبعدها ، دهها میلیون  مهاجرین به شهر تهران  آمدندویاازاقشار حرفه ای شهرهای بزرگ ایران ،سرازیر شده وبه تهران آمدند ومثلا صدها تن از تجار مهم بازار تبریزبودند ویاازاورمیه وخوی وزنجان بودندکه با فرقه دموکرات آذر بایجان ودر طی 5سال حکومت آنان برشهرهای آذر بایجان نمی توانستند کار بکنند ولذابه تهران آمده ودر "اتاق تجارت تهران "تشکل یافتند ویا اغلب تاجران شهرهای بزرگ یزد ویاکاشان واصفهان ومشهد وکرمان وشیراز وهمدان بودند که به تهران مهاجرت کرده ودرشهرک صنعتی  جاده قدیم کرج – تهران  سرمایه گذاری صنعتی کردند و اغلب صنایع کنونی ایران ،مولود مهاجرت آنان است  ویادر جنوب تهران ویا در جاده دماوند تهران تاسیسات صنعتی اولیه تهران را شکل دادندویا صدها بنگاه انباداری مهم تهران بودویا گاراژ های مهم باربری ویامسافربری این شهر را شکل دادند  ویا دفاتر مرکزی صدها شرکت خودرا ،که درشهرستانهابود ولی دفترهای فروش اش را در خیابانهای مهم تهران قرار داده بودند  ویا افراد متمول بازاری صدها شهر ایران بودندکه بدنبال سرمایه گذاری جدید به تهران آمدندوبه ساخت وساز محلات جدید شهری تهران پرداختند که قبلا اراضی اش ، بیابانهای بیرون قلعه تهران بود ومنزل مسکونی نداشت و یااز روستاهای مختلف ایران بودند که بدلیل زحمتکشی خود ویاآشنایی با حرفه خاص وبعنوان کارگر حرفه ای بودند که به تهران مهاجرت کرده ودر 34 کوره آجرپزی تهران  مشغول کار شده ویا در گاوداریهای صنعتی جنوب تهران ویادر مرغداریها وشیر پاستوریزه جدید التاسیس ویادرسیلوی جدیدتهران مشغول کار شدند ویا در کارخانه های داروگر ویخچال ارج وآزمایش که قبلا نبود  ویا در کارخانه چیت سازی ویاسیمان تهران  وغرب ویا در کارخانه های دارو سازیهای دکتر عبیدی ویاداروپخش ویاچاپخانه های بزرگ  وکفش ملی جنوب مهر آبادتهران مشغول کارشدند ویا کارگران حرفه ای مهاجر به شهر تهران بودند که درهزاران کارگاه جدید  تولیدکفش ویاتولیدجوراب ویاتولید پیراهن وکت شلوار ویا تولیدسماوربرقی بازار تهران  مشغول کار شدندویادرکوچه های اطرافش  وساختمان پلاسکو وخیابان شاه قدیم تهران ساکن شدند  ویا صدها تراشکار وجوشکار ماهر از شهر های قزوین وغیره بودند ودر کارگاههای تراشکاری اطراف میدان قزوین ویادرسه راه آذری تهران مشغول کار شدندویا صدها معمار ویابنا ویاگچکارماهر شهرهای یزد ویااصفهان وکاشان ونایین وغیره بودند که به تهران مهاجرت کرده وبه ساخت وساز ساختمانهای جدیدسازتهران ویا محلات تازه ساز تهران کمک  کردندویا هزاران قشر با استعداد وجویای تحصیل شهرهای مختلف ایرانی بودند که بعد از تحصیل در دانشگاههای  بزرگ تهران ویاتازه تاسیس تهران که، انواع دروس اداری ویافنی راخوانده بودند وبعد از فارغ التحصیلی  خودشان هم ،به شهرهای خود بر نگشته وبلکه در در 34 وزارتخانه ویاسازمان اداری  جدید التاسیس عصر پهلوی تهران ،استخدام شدند ویا در 500محله شهری تهران ویادر شهرک های جدید ساز تهران  ساکن شدندواز این رو ،در طی 80 سال اخیر این شهر، اسکان یافته اندو" چند گانگی فرهنگی" ویاخرده فرهنگی این شهر بزرگ ایرانی را بوجود آورده اند ولذانسل کنونی تهران و یا جمعیت تهران امروزی، ازهمان نژاد 250000 نفر تهرانی اواخر عصر قاجاریه نمی باشند وبلکه اغلب ، نسل های دوم ویا سوم مهاجرینی هستند که از شهرهای بزرگ ایران  آمده بودند ودر این شهرساکن شده اندوبویژه بعد از سالهای1320 ش جمع شده بودند واز سکنه قدیمی تهران، فقط " لهجه تهرانی "سابق را حفظ کرده اند ونیزدر مقاله دیگرم اشاره خواهم کرد که چگونه، در طی این مدت 37 سال  معاصر  و برای  اسکان حدود چهار میلیون ایرانی مهاجربه شهر تهران، "برنامه ریزی شهری آگاهانه"  شده بود تا "کارکرد پایتخت صنعتی ویااداری ویادانشگاهی وتجاری  وهنری ایرانیان را همچنان حفظ بکند ولذا از سایر شهرهای ایرانی به تهران ،سر ریزی جمعیتی آگاهانه بعمل آمد ویابرای ساخت وساز منزل آنها ویاجهت اسکان آنهاهم ودر صدها محله جدید ساز تهران بعمل آمدویا برای ساخت وساز صدها ساختمان بزرگ وزارتخانه ای تهران بعمل آمد ،ولذا "مسئله شهر سازی جدید تهران "شکل گرفت ویابرای ساختمان سازی اداره های تهران ویابرای ساختمان سازی سازمانهایشان ویابیمارستانها ویادانشگاهها ویاکلانتریها وپادگانها ویا پارکها واستادیومها ومیدانهای تهران  ویابزرگراهها ویاخیابانکشیهای جدیدش وغیره  ،طوری "برنامه ریزی شهری" شد که سرتاسر تهران ودر دوره تاریخی مزبور و بصورت یک "کارگاه بزرگ ساختمانی "در آمده بود  ویادر طی 37 سال مزبوردر آمده بود که صدها هزار بنا ویا گچکار ویا لوله کش ماهرشهرهای بزرگ ایران ، به تهران آمدند ویااز قشرهای حرفه ای مهاجر به شهر تهران بودند،واین نوع محلات جدیدساز تهران را ساختند ویابصورت "یک طرح جامع شهرسازی تهران "عمل میکردند که هنوز مورد دقت اجتماعی قرار نگرفته است  وبعلاوه در "دولت پهلوی" ساختمان 94 سفارتخانه کشورهای مختلف دنیاو درفرایند خیابانکشی های جدید تهران  ، ساخته گردیدند  ونیز همانطوریکه در مقاله  دیگرم ذکر کرده ام وبنام "املاک قاجاریه در شهر تهران " می باشد وگفته ام که در اطراف قلعه قدیمی تهران ، زمین های هموار زیادی وجود داشت ویادر حاشیه و اطراف بیرونی آن  قلعه تهران بود، ویا دراطراف پنج محله قدیمی تهران ،ویامنازل خشت سازتهران بودویادر عصر قاجاریه،اراضی حدود 60 الی 70 قریه زراعی  وجود داشت که متعلق به "خوانین قاجار" بود و دراراضی  آن دهات اطراف تهران نیز، به زراعت ویا باغداری می پرداختندویادر عصر 125 ساله دولت قاجاریه می پرداختند ولیکن بدلیل بدهکاری همان خوانین قاجار و به برخی از تاجران قدیمی تهران ویابه صرافهای آن شهر ،و بعدااراضی زراعی خود را فروخته بودند ویا بعداز خلع سلطنت از قاجاریه ،از آنها مصادره گردیده بود ولذابعد از سالهای 1320 ش شمسی وجهت ساخت وساز مسکن آن 4 میلیون  ایرانی مهاجر به شهر تهران واگذاری زمین شهری شد ویاجهت ساخت وسازساختمانهای آنها هم ودرفرایند "طرح جامع توسعه تهران"  بعمل آمدویادر طی چندهمان برنامه عمرانی مختلف توسعه شهری تهران هم که بعمل آمدویابرنامه ریزی شهری شده بود وبعلاوه دهها کارخانه سیمان سازی ویامصالح ساختمانی آن منازل را سرمایه گذاری کردند تا مهاجرین  مزبورویاسر ریز اضافه جمعیت استانها، ، ودرشهرتهران وبدون منزل مسکونی باقی نمانند واز این رودر راستای تکمیلی این نوع "برنامه ریزی جامع توسعه شهری تهران "ویادر طی چند برنامه ریزی شهری –عمرانی تکمیلی اول تاپنجم برنامه توسعه همه جانبه ایران ، انواع کارخانه های گچ ویا کارخانه کاشی ویاسرامیک ویاانواع کوره های آجر پزی  اطراف تهران ویاتاکستان وشال همجوارش را ویا صنایع لوله کشی منزل ویانورد ویاتیر آهن  ساوه وغیره رابوجود آوردندویاکارگاههای مصالح درب وپنجره آهنی ویاآلمونیومی را ساختندودر اطراف تهران  ویا درمکانهای نزدیک به تهران بوجود آوردند که "جزو طرح جامع توسعه برنامه ریزی شده"مسکن سازی شهر تهران بود ویادر طی چند طرح توسعه شهری آن ادوار تاریخی  مرحله بندی شده بود ومی بایست که شکل می گرفتند ویاسرمایه گذاری میشدند ویاساخته میشدند که " مکمل شهرسازی تهران باشند ویامکمل ساختمانسازیهای شهری آن باشند و به آن مواردتوسعه جامع تهران ،و در مقاله بعدی ام اشاره خواهم کرد ویادر دوره 37 ساله مزبور، چند محله خشت ساز قدیمی عصر قاجاریه تهران هم اغلب تخریب گردیدند وبار دیگر نوسازی شدندوبعلاوه کوچه های پرپیچ وخم ویامالرو قدیمی آن شهرداغون شدویا کاروانسرا های قدیمی تهران وبه پاساژ  ها ومجتمع های تجاری جدید تبدیل گردیدند ویا به هتل های مسافرتی ویا به انبارهای جدیدکالا تبدیل شدندویابه ساختمان گاراژ های اتوبوس مسافرتی ویاگاراژکامیون باربری تبدیل شدند (وبجای ّ ّگاریخانه های اسب ویاقاطر عصر قاجاریه وقدیمی تهران)به "مکانهای شهری جدید تهران" تبدیل وضعیت دادند  ویابجای کوچه های مالروقدیمی تهران ودر "عصر شهر سازی قاجاریه تهران" ،واین بار ،خیابانکشی های جدید وشطرنجی تهران بودند ویااتوبانهایش بوجود آمدندکه امروزه اسامی اغلب آنها عوض شده است ویانامگذاریهای جدید یافته اند که حدود 385 خیابانکشی تهران عصر پهلوی دوم می باشد ویا 16 بلوار بزرگ 30 متری میباشند ویا 32 بزرگراه تهران می باشند ویا پیدایش حد اقل 48 میدان بزرگ تهران می باشدویا تعدادی چهار راه وسه راه جدیدتهران می باشد ویاصدها خیابان کوچک 8متری است ویاخیابانهای 10 متری محلات جدید سازتهران می باشند  ویاساخت وساز . صدها کوچه جدیدساز و متصل به خیابانهای مزبورهستند ویاساخت وساز حداقل 66 هتل و یا 16 پارک مهم تهران است  ویا ساخت وسازاستادیوم های ورزشی  آزادی ویاامجدیه ویا سالن تاج و یادهها ورزشگاه محله ها ویا استخر ها وغیره تهران می باشند ویا ساخت وساز 67 سینمای جدیدتهران ودر محلات تازه سازتهران بودند ویا ساخت وسازانواع مساجد محله های تهران هستندویاساخت وساز صدها هنرستان ودبیرستان ویامدرسه ابتدایی ودر هر محله جدید سازتهران هستند که در "طرح جامع توسعه شهر تهران" می بایست ساخته می شدند ویا ساخت وساز  دهها بیمارستان هرمحله است ویاداروخانه ها ودرمانگاهها ویامجتمع ساختمان پزشکان ویاآسایشگاههای تهران هستند  و در محلات مختلف شهری جدید تهران ساخته شدند ویا در دوره تاریخی  مزبوربوجود آمدند واز این رو" الگوی شهرسازی تهران ، الگوی بقیه شهرهای ایرانی  گردید ، زیرا که شهرهای مختلف ایران ، هنوز به مرحله جدید " توسعه شهری نرسیده بودند ویا فونکسیونهای" تاسیسات  اداری" هر محله رانمی دانستند ویا "خدمات دهی محله ای "را نمی دانستند واز این رو"شهر سازی تهران" ،الگویی برایشان شد ویا ساخت وساز کلانتریهای محله های تهران بودکه امنیت آن محله را بعهده بگیرد ویاشهرداریهای محله ای ومنطقه ای تهران ویااداره آموزش وپرورش محله ای تهران بود ویابرای انواع فونکسیونهای "امنیت محله "ویا"آموزش  سکنه هر محله "ویا"عمران ونگهداری هرمحله" بود ویاجهت ساخت وساز انواع مسیلها وکانالهای آبروتهران بودکه سکنه محلاتش از سیل گیریهای شدید مصون نگه داشته شوند ونظیر شهرسازی کنونی شیرازویا پل دختر ویانورآباد ویاایلام ومرندودامغان وصدها شهرک این نوع شهرها غیره نباشد که بدلیل شهرسازیهای دیمی ویاغیر حساب شده ، انواع سیلابهای شهری شکل بگیرند ویابا معلومات فارغ التحصیلان فله ای دانشگاههاشکل بگیرد که فرضا آب باران پشت بام خانه های ایزوگام شده وناو داندار صدها هزار خانه شهرکهای جدید سازشیرازویاآب باران صدها کوچه آسفالت شده شیرازودر عرض 20 دقیقه واز محلات مختلف جمع شده ودر خیابان سراشیبی دروازه قران جمع بشودویادر شهرسازی جدید نورآباد ومرند وغیره جمع بشودوصدها نفر انسان ویا ماشین را ببرد ویا در جاده سازی راه آهن وشوسه استان گلستان ویاپلهای زیر گذر مناسب نزنند ولذاآبهای سر ریزشده دهها رودخانه فرعی گرگانرود ویااترک ویا آبرو های سیلابی آن رود اترک ویا کرخه بسته بشود ویا400 روستای منطقه مزبور ویابرخی شهرهایش در محاصره سیل قرار بگیرندواز این رو"معنی ومفهوم شهرسازی علمی"راندانند ویابا وجود "وزارت شهرسازی ایران" وطرحهای جامع شهری نفهمند وبعلاوه ساخت وساز پاساژهای خرید لباس ویالوازم خانگی تهران ودر دولت پهلوی ویاساخت وسازمیدانهای خرید میوه وتره بار جدید محلات شهری تهران هم ، خوب طراحی شهری شده بودند ویا"مکان یابی  انبارها ی عمومی" ویاآذوقه شهری  ویاسیلوی تهران ویاکشتارگاه تهران ویاکارخانه آرد ویاساختمان دخانیات تهران ویااداره کل غله تهران ومیدان تره بارویاساختمان شیر پاستوریزه تهران هم طوری بودند که در "طرح جامع ساخت وساز جدیدشهری تهران" عصر پهلوی دوم ، بخوبی "طراحی شهری" شده بودند ویا "مکان یابی شهری"مناسب شده بودند وبعلاوه "مکان یابی مرا کز صنعتی کارگران ویاکارگاهها"و در اطراف تهران بودندکه "مکان شهری خاص "به آنهااختصاص داده شده بودویا در اراضی شهری اطراف تهران ،داده شده بود  ویا "مکان یابی شهری دفاتر شرکتهای بزرگ صنعتی ایران "ودر خیابانهای مهم تهران بودند ویا "مکان یابی خوب دفاتر فروش "بلیط هواپیماها ودر خیابانهای در دسترس عامه تهران بود وبعلاوه "مکانیابی  انشعاب ریل های قطار" وبه صدها شهر ایرانی بودکه به اندازه یک محله شهری بزرگ طراحی شهری شده بود، واراضی لازم زمین شهری مزبور رابه آن ریلگذاریها هاداده بودند ویا به تاسیسات اداری اطراف راه آهن تهران داده بودندکه در آینده دچار مشکل نشوند ویا به فرودگاه اطرافش ودر مهر آبادداده بودندکه زمین لازم را کم نیاورندویاکارکردآینده شهری اش را از دست ندهد ویادر جنوبش  ، زمین شهری را تنهابه "تاسیسات صنعتی تهران ویا به انبارهای عمومی" تهران اختصاص داده بودند که بااوجگیری ویافرود آمدن هواپیماها، سکنه اش را اذیت وآزارنکندوبعلاوه"مکان یابی تاسیس گاراژ های کامیون باربری" و در فاصله میدان شوش وتا میدان راه آهن بودکه کالاهای صدها شهر ایرانی به آن گاراژهای عمومی تهران می آمد ویا ساخت وسازانواع گاراژ  های  اتوبوسرانی ایران پیما ویا تی بی تی ویاراهپیما ویامیهن تور وتوکلی وغیره بود ویا ساخت وساز دهها تصفیه خانه آب تهران ودر اطراف پارک لاله تهران ویاخیابان زردتشت وغیره بودویا دردهها محله دیگرتهران که از سال1334 ش ودر محلات مختلف تهران شروع شده بودند واز آب سد کرج استفاده میشد ویابه خیابانها وکوچه ها ومنازل تهران ودر دوره مزبور لوله کشی آبرسانی میگشت  ویا "تاسیسات محله ای" صدها تلفن خانه تهران  ویا"تاسیسات مخابراتی "و درشهر تهران بود ویابعد از    سال 1334ش بود که قبل از آن تاریخ، تهران، فقط وزارت پست وتلگراف راداشت که در میدان توپخانه واقع بودو وزارتخانه ای از عصر رضا شاه باقی مانده بود ولی تلفن شهری ،فقط  به خانواده های سلطنتی ویابه برخی ازوزراء واعیان واشراف تهران داده شده بودو اغلب منازل تهران ومحلاتش ،وقبلا فاقداین نوع  تلفن شهری بود وبعد تلفن دار شدند ویا توسعه "چند نیروگاه برق تهران "ودر ناحیه آلستوم وغیره بود  ویاایجادپست های برق  محله ای ودر محلات مختلف تهران بود ویانصب تیر های چراغ برق ودرخیابانها وکوچه های تهران و در دوره تاریخی مزبور بودویانصب کنتور برق ودر همان منازل بود که قبلابرق نداشتند وبعد از تاسیس "وزارت  آب وبرق " و در سال 1342ش در تهران تشدید شد وامروزه ساختمان وزارت نیرو ودر خیابان برزیل تهران ویاچهار ساختمان وزارتی  اش در نقاط دیگرتهران واقع شده است ویا ساختمان دهها اداره برق منطقه ای تهران وآب  وفاضلاب تهران واز آن دوره تاریخی به بعد، شکل گرفت واز این رواغلب مردم محلات تهران ،به برقکشی منزل  دست یافتندویابه استفاده از آن برق ودر یخچال خانگی دست یافتندویا در استفاده ازبرق پنکه وکولر وتلویزیون ولوازم آشپزخانه و در دوره پهلوی دوم نایل آمدند وقبل از آن دوره تاریخی ،پدیده "برق رسانی محله ای" همگانی شهری نبود وبعلاوه "مکانیابی شهری مناطق دانشگاهی تهران "بود که زمین شهری لازم به آن  "فضاهای آموزشی " تهران اختصاص دادند ویا در برخی از محلات خوب تهران ، اختصاص دادند ویابرای تاسیس دانشگاه تهران ودانشکده های بیرونی اش زمین شهری دادند ویابرای ساخت وسازخوابگاههایش دادندویا برای ساخت وساز دانشگاههای صنعتی شریف ویاامیر کبیر وعلم وصنعت ودانشسرا ی عالی زمین شهری دادندویا برای ساخت وساز ساختمانهای دانشگاه الزهراءودر ونک  ویادانشگاه ملی ،در جنوب ولنجک زمین شهری دادندویا برای ساخت وسازانواع مدارس عالی مخابرات  ویامدرسه عالی بانکداری ویابازرگانی ویاهواپیمایی وخارجه وغیره زمین دادند که قشر دانشجو ویا استاد ویاکارمندان دانشگاهی مهاجر به شهر تهران ودراراضی محلات مزبور،اسکان بیابند وتعداد این نوع از قشرهای دانشگاهی هم به چند صد هزارنفر و درتهران عصر پهلوی دوم رسانده شدندکه ساکن محلات مزبور باشند ویا نظامیانی  بودندکه در منازل مسکونی اطراف مهر آباد ویافرح آباد وافسریه منزل داده شدند  ویا "مکانیابی اداری" و شهرسازی ساختمانهای 34 وزارتخانه ویاسازمانها ی اداری  ودر خیابانهای مهم تهران بود که علاوه از " فونکسیون خدمات دهی شهری " به محلات جدید ساز تهران ،وباضافه "فونکسیون خدمات دهی کشوری " هم در تهران بوجود آورندوبعلاوه به سکنه بقیه شهرهای ایران هم خدمات اداری واز مکان شهری مزبوربدهند واز این رو طرح جامع شهری تهران و با طرح جامع شهرهای دیگر ایران "تفاوت فونکسیون شهری ویاتفاوت  نقش شهر سازی " داشت  وبهمین دلیل تاسیس آن نوع ازساختمانهای وزارتخانه ای تهران ویا دراراضی شهری تهران وبعنوان پایتخت ایران ،یکنوع"خدمات دهی اداری به صدها شهر ایرانی را بعهده گرفته بود وبهمین دلیل هم ودرطراحی "فضاهای شهری تهران "وِیادر"تخصیص فضاها" وبه "فونکسیونهای مختلف شهری"اش وِیابه "خدمات دهی بیرون شهری اش" ویا "خدمات دهی منطقه ای" ویا به"خدمات دهی کشوری اش" توجه علمی لازم شده بود که این نوع ویژگی"طرح جامع شهر تهران "را بوجود می آورد ویا اختصاص زمین شهری به همان وزارتخانه ها وسازمانهای اداری بود که این نوع "مکان یابی هایی وزارتخانه ای" هم مناسب باشد وبعلاوه انواع آنهاهم، بخوبی لحاظ کارشناسی شده بودکه ترمیم بعدی رانخواهند ویا تاسیس آتی لازم نداشته باشند ویاآینده نگری مکانی آنهامناسب باشد ویابا مشکل مکان یابی شهری آینده  وِیاتوسعه آتی اش روبرو نشوند ویابا تنگناهای دیگرشهری ودور از دسترسی عامه،روبرو نشوند  که در مقاله دیگرم به آن  مسئله اشاره خواهم کرد که این  نوع "مکان یابی فضاهای شهری تهران"  بسیار عالی طراحی شهری شده بودند که هنوزهم ، بعد از گذشت 80 سال هم از عمر طراحی شهری اولیه آن مکانها ، همچنان ، احتیاج به جابجایی بسیاری از آنهانیست ومثلادر تنگنای زمین راه آهن وغیره تهران احساس نمی شود ویا بخاطر ندیدن عیوب توسعه آتی شهرسازی اش وجود ندارد  ویا در ارتباط مناسب دومحله شهری وجود نداردوچراکه از طریق بزرگراههای بزرگ ویا مهم مابین دومحله مزبور حل شده است که اساتید شهرسازی دانشکده های معاصرایران، هنوزهم به این نوع از مزایای طراحی  خوب شهرسازی تهران پی نبرده اند  ود ر حالی که از عمرشهرسازی مدرن تهران 80 سال میگذرد ویااز عمر تاسیس " وزارتخانه آبادانی ومسکن وشهرسازی " ایران ،وتنها 55 سال میگذرد ویااز عمر تاسیس چهار گرایش شهرسازی دانشکده های ایران، تنها 37 سال میگذرد ، ولی این  نوع از"مدل شهرسازی تهران"که جلوتر از دوتای بعدی است وواقعا جالب می باشد  وبهمین دلیل هم، امروزه میبایست ،که بجای اندیشه تغییر پایتختی تهران  ، باید که نخست به فکر رفع عیوبی پرداخت که از دیدگاه غلط شهرسازی مهندسان جدید ایران نشات میگیرد،ویا عارض تهران  معاصرشده است  وبعلاوه باید  رفع عیب را در خودخاک تهران جستجو نکرد وبلکه در فقدان معلومات کسانی دید که به ساماندهی غلط این شهر بزرگ ایرانی میپردازند ویا بخطر ضعف معلوماتشان از مفهوم شهر وشهرسازی  است که، تنگناهای زیادی را برای این شهربزرگ ایران فراهم آورده اند

 واینجانب در مقا لات دیگرم اشاره کردم که چگونه ساختمان 9 وزارتخانه تهران و در اواخر حکومت رضاشاه و دربیرون ازارگ سلطنتی قاجاریه شکل گرفت وبعد از رفتن رضاشاه از ایران هم ساختمانهای دیگروزارتخانه ها هم بوجود آمدندومثلابعد از شهریور 1320 ش ،چهار وزارتخانه جدیدایران و در هیات دولت بوجود آمد که احتیاج به ساختمان وزارتخانه ای جدیدویا در شهر تهران داشت که شامل وزارت بهداری بود و در دوره رضا شاه وزارتخانه مزبور نبود واکنون ساختمان "وزارتخانه بهداشت وامور پزشکی "ودر دونقطه تهران قرار دارد و به مدیریت صدها بیمارستان تهران ویادرمانگاه محله ها می پردازد ویابه مدیریت آزمایشگاهها ویاداروخانه های محلات مختلف تهران وایران می پردازند ویادیگری هم ساختمان "وزارت کشاورزی " و" وزارت راه "بود که در دوره رضا شاه، تنها یک "اداره کل "بودند وبعداساختمان معظم به آنها دادند ودر اواخر عصر پهلوی هم ساختمانش تکمیل شد ویادر بلوار آلیزابت(ساختمان وزارت کشاورز کنونی ) بوجود آمدکه دفاترش با چوب انواع جنگلهای ایران تزیین شده بود ویاساختمانهای شیلات ویاچندین زیر مجموعه اداری دیگرش بود ویامراکز تحقیقات دیگرش که در خیابانهای مختلف تهران قراردارند وچهارمی نیز " وزارت اقتصاد ملی "بود که در سال 1335 ش به دووزارتخانه جدید" وزارت صنعت ومعدن " و"وزارت بازرگانی " تقسیم شدند  واکنون نیز هر کدام از آنها،وبه چندین ساختمان وزاتخانه ای ویادفاتر شرکتهای مختلف صنعتی تبدیل شده اند ویابه "ادارات تجاری" ویا "اتاق بازرگانی" و درخیابانهای مختلف تهران تبدیل شده اندو ومثل دفترشرکت مس سرچشمه در تهران می باشد ویا دفتر ذوب آهن وفولاد ویاشهرکهای صنعتی دیگردر تهران است ویا "دفتر پژوهشهای بازرگانی" وغیره می باشد وبعلاوه در سال 1325 ش وبا شکل گیری وزارت کار وامور اجتماعی ، دو ساختمان معظم وزارت کار وتامین اجتماعی هم ویاساختمان سازمان آموزش حرفه ای وغیره نیزو در بلوار تازه تاسیس آیزنهاورتهران (ویا خ آزادی کنونی ) شکل گرفتند که بلوار تازه تاسیس آزادی راو بخاطر رفت وآمد آسان  وراحت کامیونهای سربازان آمریکایی ساخته بودندوبعد از واقعه شهریور ش1320بودودر آن خیابان آزادی ونوسازتهران که از فرودگاه مهر آباد شروع می شد وتامیدان 24 اسفند(یعنی میدان انقلاب کنونی )ادامه داشت  واز آنجا هم و تا اردوگاه نظامیان آمریکایی وبه کوی دانشگاه تهران می رفت که چهار سال نظامیان آمریکایی و در تپه های امیر آباد مستقر بودند وبعلاوه در سال 1335 ش ،وعلاوه از شکل گیری چند ساختمان  وزارت صنعت ومعدن وبازرگانی در شهرتهران،پدیده دیگر ،تاسیس دفاتر شهرکهای صنعتی دیگر ایران در شهرتهران بود ویا تاسیس  ساختمان سازمان برنامه وبودجه در سال 1335در تهران بود که اول در خیابان کاخ بود وبعدا به میدان بهارستان آوردند ویاساختمان اداره آمار ویااداره نقشه برداری ویاسازمان امور استخدامی،ویاسازمان بازنشستگی کشوری بود که نیاز به تاسیس ساختمان آنها هم ودر شهر تهران ، ودر این سالها پدید آمد که ساختمان برخی از آنها، ودر میدان بهارستان بودویادرخیابان فاطمی  ویا درخیابان ورشوتهران بودویادر سال 1342ش ،دو وزارتخانه جدید التاسیس دیگر هم بوجود آمدند که یکی وزارت" آبادانی ومسکن " بود که دو ساختمان آن وزارتخانه، ودر یکی از خیابانهای فرعی میدان ونک شکل گرفت  ودیگری  هم" وزارت آب  وبرق "بود که در سال 1342ش شکل گرفت که به اداره نیروگاهها  ویاتاسیسات آب وبرق وفاضلاب دههامحله تهران  وشهرستانها می پرداخت ویاقبلا اداره کل راه سازی بود که در دوره رضا شاه، تنها یک "اداره کل "بود وبعدا با تاسیس فرودگاهها ویاباگسترش راه آهن ویااسکله های بندری  ایران ویا تاسیس گاراژهای شهری، ّبه "وزارت راه وترابری "تبدیل شده بودندوبعد از انقلاب  هم دو وزارت مسکن  ووزارت راه ادغام شدند ودیگری هم ، ساختمان اداره شهربانی تهران ویا اداره آگاهی  عصر رضا شاه بود که در میدان مشق تهران ساخته شده بود ویابرای "امنیت محله ها"شکل گرفته بودند وبعلاوه دانشکده پلیس ویازندان قصر ویا زندان اوین وپلیس راهنمایی وغیره را هم اداره میکردندوبعدا به دهها کلانتری محلات تهران تبدیل شدندویا "بلدیه آن عصررضا شاهی تهران"  بود که بعدانیز به تعداد زیادی  از"شهرداریهای منطقه ای تهران " تبدیل شدند که به اداره آتش نشانی انواع محلات تهران بپردازندویابه "اداره فضاهای سبز خیابانها" ویامیدانهای تهران بپردازند ویا به اداره فضای سبز16 پارک مهم تهران عصر پهلوی میپرداختند ویا به "اداره تاکسی رانی "ویااتوبوس رانی  شهری انواع محلات تهران  ویاتاسیسات تعمیر گاهی وپرسنلی آن می پرداختند که باتصویب قانون اتوبوسرانی سال 1334 ش مجلس هم ،تعداد این نوع ازتاسیسات شهری اتوبوس رانی محلات تهران زیاد شدند ویا در محلات مختلف تهران زیاد شدند و قبل از آن تاریخ ،محلات مزبورتهران ،فاقد این نوع از "سیستم خدمات محله ای" بود وخدمات محله شهرهای سابق ایران بسیار ساده بودند واین نوع از خدمات رسانی شهری را نداشتند وبعدا با اتوبوسهای قرمز رنگ ودماغه دارتهران ویادر سالهای بعدی هم با اتوبوسهای دوطبقه سبز رنگ تهران تکمیل شدند که از معاونت عمرانی وزارت کشور بودجه می گرفتند  ودر اواخر عصر پهلوی  نیز وبا منحل شدن حزب رستاخیز  که ساختمان مجللی و برای آن حزب رستاخیز ودر خیابان دکتر فاطمی ساخته بودند  ولی بعدابه وزارت کشور داده شد  وبعلاوه ساختمان مجلس سناهم وبعد از سال 1327 ش شکل گرفت ویاساختمان نخست وزیری و در خیابان پاستوربود ویاساختمان دیوان محاسبا ت ویابازرسی کل کشوربود ویا ساختمان بنیاد پهلوی و در خیابان ولی عصر ویامرکز فرهنگی جنوب آن ناحیه بود ویا تئاتر شهر ودهها ساختمان دیگر ودرجنب خیابان پهلوی سابق تهران ساخته شدند ویا ساختمان انواع موزه های هنری ویاموزه فرش  ویا تالارهای فرهنگی ونظیرتالار وحدت ویاتالارسنگلج ویا ساختمان نمایشگاه پارک وی تهران ویاشهر بازی بود ویا دههاساختمان بانک ملی تهران ویابانک سپه ویابانک کشاورزی ویارهنی ویاعمران وشهریار وداریوش و غیره در شهر تهران بودند ویا ساختمان برخی از پاساژهای مهم تجاری تهران ونظیر ساختمان پلاسکو در تهران بود ویاساختمان آلمونیوم ودههاپاساژ تجاری و در خیابانهای شاه سابق ویا ولی عصر ومیدان محسنی ویامیدان نبوت نارمک وغیره بودندواز این دست ساختمان سازیها ی تجاری عصر پهلوی دوم می باشند ونیز ساختمان میدان شهیاد تهران می باشد که در سال 1346ش شکل گرفت ودر ساخت وسازش لاجوردیها ،و سرمایه دار کاشانی به آن کمک مالی کردند ویاساختمان پارک خرم ویادهکده اولمپیک بود   وبعلاوه ساختمانهای "وزارت فرهنگ ومعارف واوقاف " ایران بودکه از دوره قاجار وتا سال 1339ش تنها یک وزارتخانه واحد داشت ولی در سال 1339 ش وبه دو وزارتخانه مختلف تقسیم گردیدند ویادر سال 1342ش هم وبرای اداره بهتر دههادانشگاه تازه تاسیس تهران ویا برای  اداره صدها دبیرستان  وهنرستان تازه تاسیس  محلات  مختلف تهران ویاشهرهای مختلف  ایران شکل گرفتندویا برای اداره 68سینمای محلات مختلف تهران بودکه تازه ساز بودندویابرای اداره انواع چاپخانه ها وکتابخانه ها وتئا تر شهر وتالارهای فرهنگی تهران بود  که در سالهای مزبور افزایش یافته بودند واین نوع ازوزارتخانه ها ی جدید، بوجود آمدند ولذابعد از سال 1342ش،" وزارت  فرهنگ ومعارف سابق  ایران "، وبه چند وزارتخانه دیگر، تقسیم شدند ونظیر "وزارت آموزش وپرورش "بودویا"وزارت علوم وآموزش ,عالی بود"( که قبلا ساختمایش در خیابانهای ویلای شمالی ویاایرانشهر  ویاانقلاب مستقربود ویا ساختمان سازمان سنجش دانشجویان وکنکور درخیابان آبان بودولی ساختمان برخی از آنهاو در سالهای اخیر به شمال شهر تهران انتقال یافته است   )  وبعلاوه به "وزارتخانه اطلاعات وجهانگردی"و در پیچ شمیران تهران تقسیم گردید  ویا به "وزارت فرهنگ وهنر" تبدیل شد که ساختمانش در میدان بهارستان وچند جای دیگر تهران بود وبعد از انقلاب نیز وزارت آموزش عالی  کشور، دوباره به دووزارتخانه آموزش پزشکی ویا"آموزش عالی عمومی وصنعتی" تقسیم شد وبعلاوه اداره اوقاف  همان "وزارت فرهنگ  ومعارف واوقاف "قدیمی ایران نیزو در سال 1342ش به دو "سازمان اوقاف" ویا"سازمان جلب سیاحان"  تقسیم شد که اکنون ساختمانهای جدید آنهاهم و در خیابان آزادی تهران واقع است وبنام " سازمان حج واوقاف " میباشدویا"سازمان  میراث فرهنگی وجهانگردی"  می باشند وبعلاوه" سازمان تربیت بدنی هم که در ُسال 1342ش ّوجود آمده بود  وورزشگاههای مختلف  محلات  تهران را اداره میکرد وبعد از انقلاب ایران بّه "وزارت ورزش " تبدیل شد ویا"سازمان اصلاحات ارضی "هم که همگام با اصلاحات ارضی سال 1342ش کشوربوجود آمده بود ودر سال 1346ش ودردوره دولت دوم دولت هویدا ّبه" وزارت عمران وتعاون روستایی " تبدیل گشت وبعد از انقلاب نیز " وزارت تعاون مزبور وبا وزارت کار ادغام شدند ویاساختمانهای شرکت نفت  وپتروشیمی  ویاادارات گاز محلات تهران بود که قبل از انقلاب ودر خیابان آیت الله طالقانی ونقاط دیگر تهران  ، ساختمانهایش ساخته شده بودند وبه ساختمانهای " وزارت نفت" بعد از انقلاب ،تبدیل گشت ویا ساختمانهای "ُسازمان هلال احمر" ویا"سازمان انتقال خون وِا "سازمان محیط زیست " و"هواشناسی"  و"سازمان آتش نشانی "بود که در حوادث وسوانح مختلف شهری ، به مردم محلات مختلف تهران کمک امدادی ویاخونی وِیاجلوگیری از آلودگی وآتش سوزی بکنند ویا"سازمان صنایع دستی "واقع در خیابان ویلا بودویا ساختمان "سازمان بنادر وکشتی رانی " ویا سازمان نقشه برداری و هواشناسی  ویا"سازمان خبر گزاری" و"سازمان رادیو وتلویزیون" بودکه ساختمانهایش در سالهای -1339 -1338ش ودرتپه های بلوار شاهنشاهی ( ملت کنونی )شکل گرفت ویا درکنار خیابان ولی عصر شکل گرفته بود  ویا ساختمان "سازمان هواپیمایی کشوری"بود که ارتباط هوایی تهران راوبا بقیه شهرهای ایران وجهان بر قرار بکندویاساختمان مدیریت صنعتی  ویا دولتی غیره وغیره  بودوهمگی طوری بودند که در دولت جمشید آموزگار ویادر اواخر عهد پهلوی دوم ویادر همان سال 1356ش  که جمشید آموزگار سر کار میآید ولذاساختمانهای 34 وزارتخانه بزرگ تهران ویاسازمان بزرگ اداری ایران  شکل گرفته بودندویا ساختمان ادارات کل آنهاو در شهر تهران  آنقدر زیاد شده بودند که حجم وسیعی از فضای شهری تهران را تشکیل می دادند واز این رو ،"فضاهای مسکونی تهران "وتنها مقداری خاصی از زمین های شهری بود وبقیه اش به "ساخت وساز " فضاهای اموزشی  اختصاص یافته بودویابه "فضاهای نظامی" ویا فضاهای اداری ویا تجاری ویادانشگاهی وغیره اختصاص داده شده بودندویابرای رتق وفتق امور سکنه  همان محلات تهران هم طراحی شهرسازی شده ویابرای خدمات دهی به شهرهای دیگر ایران شکل گرفته بودندویا بوجود آمده بودندوبعدا بسیار زیاد شده بودندو امروزه هم به صورت  ساختمان های متعدد18 وزارتخانه ایران می باشند که در تهران مستقر هستند ویاساختمان تعدادی دیگر از سازمانهای دولتی پایتخت می باشند  وبعلاوه بعد از سال 1342ش  ویابا تکامل نیروی هوایی ویانیروی دریایی ایران ویانیروی زرهی ارتش  ایران  ووزارت جنگ هم، تحولاتی ،در مکان یابی  شهری  انواع پادگانها وارتش تهران پدید آمد

 وهمچنین ، دراواخر سال 1342ش وبعد از پیدایش "وزارت  آبادانی ومسکن"هم که دکترهوشنگ نهاوند ی  وبعنوان اولین وزیر مسکن وشهرسازی ایران انتخاب شد و در کابینه حسنعلی منصور بود ویادر کابینه هویدا ویادر سال 1346 هم وی همچنان وزیرمسکن باقی ماندولذا"دفاتراداری "ویا"دفاتر برنامه ریزی شهرسازی "آن وزارتخانه  هم و دردوساختمانهای اطراف میدان ونک شکل گرفتند ومنجر به شکل گیری 80 الی 100 شرکت ساختمان سازی  ویاعمرانی بزرگ تهران شدند که اغلب ساخت وسازهای تهران آن روزگار ویامحلاتش و بعد از آن عصرمی باشد ویابوسیله این نوع 80 ویا 100شرکت بزرگ ساختمان سازی  انجام شده است ویادرانواع کابینه های بعدی هویدا،وافراد دیگری ونظیر غلامرضا نیک پی  وزیر مسکن وآبادانی شد ویادکتر محمد یگانه ویا دکتر کورس آموزگار ویا مهندس همایون جابر انصاری وزیر آبادانی ومسکن شدند  وبعلاوه"مرکز تحقیقات مسکن" هم و در همان تاریخ بوجود آمده بود و اکنون در نقطه تقاطع بزرگراه آیت الله حکیم وشیخ فضل الله  تهران می باشد وبعلاوه در دولت جمشید آموزگار "فیروز توفیق " وزیر مسکن وشهرسازی شد ودر عین حال عضو شورای عالی شهرسازی ومعماری کشور بود واین "رویه اداری"  همچنان ادامه داشت ودر دولت شریف امامی نیز"مهندس پرویز آوینی " وزیر مسکن شد و در دولت ازهاری هم که شخص نظامی بود و"سپهبد امیر حسین ربیعی " را ،واز نظامیان گذاشتند ودر دولت کوتاه مدت بختیار هم  جواد خادم، وزیر مسکن وشهرسازی شد که به انقلاب برخوردکرد وبعلاوه ، مکانیزم شهرسازی  دوره37 ساله عصر پهلوی دوم نیز به "دو دوره متفاوت شهرسازی" قبل از دوره پیدایش " وزارت مسکن وشهرسازی بعداز آن ، تقسیم می شود "که از سال 1320ش الی 1342ش محلات تهران میباشد ویا مرحله دوم شهرسازی تهران نیز و بعد از شکل گیری این  نوع وزارتخانه مسکن وشهرسازی بوجود آمد واز سال 1342 ش الی 1357ش می باشد ولذا "شهرسازی عصر پهلوی دوم" به دو دوره متوالی شهرسازی تقسیم می شود که برخی تفاوتهاو در "برنامه ریزی شهری " آنهاوجود دارد ویابا یکدیگر دارند ویادر دوره های مزبور می باشد که ساختمان سازیهای مجموعه های  " شهرک اکباتان " ویا" شهرک غرب ( قدس کنونی) بوجود آمد ویا شهرک هجرت ( کیاشهر )  ویا آپارتمان سازیهای  کوی نصر کنونی ( گیشا )بوجود آمد ویاآپارتمانهای  صادقیه وطرشت ویا کوی سیزده آبان جنوب شهر را ساختند  ویا ساخت وساز چند برج ساختمانی ودر خیابان ژاله ویامیدان ونک  تهران بودویا مجتمع ساختمانهای بهجت آباد ویا ساخت وساز چهار صد دستگاه وهزار دستگاه خیابان پیروزی تهران بود ویا قبل آن تاریخ ، هم ساخت وساز خانه های کوچک وحیاط دار "نازی آباد تهران "ودر سال 1334ش شکل گرفت و یا خانه سازیهای سریالی  وکوچک محلات شهری خیابانهای جیحون کنونی ویاخیابان کارون وسلسبیل وهاشمی ودامپزشکی  وآذربایجان ومنطقه جی وکمیل بود که شکل گرفتند ویا با خیابانکشی های 8 و10متری جدید بوجود آمدویا در حد فاصله بلوار جدید التاسیس آیزنهاورتهران ومابین ساختمان دخانیات تهران شکل گرفتند ویادر بیرون از دروازه قزوین تهران وبعداز رفتن رضاشاه از ایران بودویا خانه سازیهای کوچک محله"فلاح خزانه تهران" بودویا "خانه سازی های کوچک جوادیه تهران "بود ویا خانه های کوچک محله شهناز جنوبی بود(یعنی پایین خ 17 شهریور)بود وبرای طبقات کم در آمدتهران ساخته شده بودند ویا "خانه سازیهای سریالی" وبا 98 میدان سرسبز"محله نارمک تهران"  بود وبرای طبقات متوسط ویاکارمندی تهران ساخته شدندویابعد از دوره دکتر مصدق  ساخته شده بودندویا "خانه سازیهای سریالی" ودر"محله در دشت تهران "ویامحله وحیدیه تهران بود (یعنی محله ارامنه تهران ) ویا "محله تهران پارس "بودوبعد از سالهای 1342ش  اتفاق افتادویا خانه های "تهران نو"  ویا "آپارتمانها  کوی کن" ویا" شمیران نو" و یا " آپارتمانهای فرح آباد تهران " بود ویا " "آپارتمانهای محله خوردین تهران" ویا "سلطنت آباد " ویافرمانیه وزعفرانیه واختیاریه وقیطریه تهران ویاپونک  والهیه تهران  وغیره بود که برای "طبقات متمول تهران" ویا برای بازاریان وکارخانه داران مهاجر به تهران  ساخته بودند که بوسیله 100 شرکت بزرگ آپارتمان سازی بودویا وابسته به بنیاد پهلوی بود که شکل گرفتند وبعد از انقلاب نیز این  نوع ازسبک شهرک سازی تهران،ومورد تقلیدبقیه مهندسان تهران قرار گرفت ومنجر به شکل گیری 172 شهرک جدید ونوساز تهران شد  که نظیر انواع شهرک والفجر تهران  می باشدویا شهرک حکیمیه تهران ویا شهرک فرهنگیان  است ویانظیر شهرک امید ویاشهرک گلستان ویا شهرک شهید بهشتی و غیره می باشد که مدلی از شهرک سازیهای آن عصرپهلوی  می باشند ویا ساخت وساز "کوی سازمان برنامه "ویا "کوی زینبیه" ویا "کوی کیهان " وغیره می باشند ویا ساخت وسازهای "بلوکهای ساختمانی مختلف تهران"ویا" مجتمع های ساختمانی مختلف "تهران معاصر می باشد ویا "برجهای ُساختمانی  وتجاری " جدیداست  ویا ساخت وساز دهها هتل تهران  است که بوسیله شرکت هتل سازی بنیاد پهلوی ساخته میشدند ویا ساخت وساز محله مهر آبادتهران وبوسیله "شرکت  سرمایه گذاری وعمران مهر آباد"بود که ایروانی وصاحب 800 شعبه کفش ملی  ایران می ساخت  و تهران را بیک کلانشهر بزرگ قاره آسیا تبدیل کرده است ومدلی از شهرسازی تهران و در عصر حاضر می باشد ولیکن تاریخ ویاعلل شکل گیری این نوع از محلات  تهران ،هنوزهم در  آرشیو های دانشکده های شهرسازی وساختمان سازی دانشگاههای ایران وجود ندارند که به دایر کردن این  نوع از رشته های شهرسازی ومعماری  پرداخته اند.