دایره المعارف بزرگ آسیا  وایرانشناسی - دکتر محمد خالقی مقدم - یکشنبه هجدهم بهمن ۱۳۹۴

اثر:دکتر محمد خالقی مقدم

 درمورد ایرانشناسی ،کتابها و دایره المعارفهای زیادی  نوشته شده است  ولی وبلاگ فارسی(http://drmkhm.blogfa.com/)  .غنی ترین  وبزرگترین دایره المعارف  ایرانشناسی جامعه ایرانیان است که مبتنی  بر ۱۰۰۰ اثرپژوهشی و۲۶۰ مقاله پژوهشی مستند  وچاپ شده است وبه معنای  واقعی کلمه آن شناخت ایرانی(ایرانشناختی وایرانشناسی)است و به مفهوم دقیق  این دو کلمه بکار میرود که همه شناخت های مندرج دراین دایره المعارف به معنی شناخت های علمی ومستند ومبتنی بر منبع وماخذ وروش تحقیق علمی وغیر مبتنی بر فرهنگ طبقه عوام وشفاهیات آنان است ودر معنی کلمه ایرانی آن هم مبتنی بر شناخت همه اقوام  وشهرها واستانهای ایرانی ونهادهای آموزشی  واداری  واجتماعی  ومدنی وسکونتگاهی ساکنان این شهرها ومناطق ایران در گذشته وحال است وخلاصه ای از این دایره المعارف بزرگ ایرانی بصورت یک وبلاگ تخصصی برای دانشجویان دانشگاههای ایرانی وخارج از کشور وقشرهای دیگر  جامعه ایرانی در وبلاگ انتشار یافته است

 لازم به ذکر است که تدوین این دایره المعارف توسط تلاش شبانه روزی نویسنده مزبور وبا هزینه های شخصی وی انجام گرفته است و تابحال هیچ دانشگاه و یا موسسه و یا سمیناری به وی در این زمینه کمک مالی – اداری نکرده است و صرفا در جهت خدمت به انباشت دانش مردم ایران برای رشد شناخت آنها می باشد . و با انکه نویسنده مزبور تا کنون 260 حدود مقاله آن را با تلاشهای زیاد انتشار داده است ولی چون هنوز بخش اعظم آن بصورت   ۱۰۰۰اثرپژوهشی انتشار نیافته  است امیدوار است که بعد از درگذشت وی خانواده اش آثار انتشار نیاقته وی را به یکی ازکتابخانه ها و یا مرکز اسناد معتبر ایزان که قائل به رعایت حقوق مولف باشد و و رثه اش هم ناظر به این رعایت حقوق گردد و در طی یک قرارداد شرعی هدیه فرهنگی بکند تا به عنوان میراث فرهنگی مردم ایران برای رشد شناخت شناسی آنان و در رده کتابهای خطی وچاپ  نشده کتابخانه مزبور باقی بماند.

بزرگترین دایره المعارف ایران شناسی، چگونه شکل گرفت؟

این دایره المعارف بزرگ ایرانیان که شامل ۱۰۰۰اثر پژوهشی چاپ نشده و 260 مقاله علمی چاپ شده در نشریات ایرانیست و به همه موارد شناخت ایرانیان گستره شناخت شناسی خود را گسترش داده است و از بیست و  چند سال پیش در شهر زنجان پایه گذاری شد و امروزه این هزاراثر پژوهشی جداگانه و  مستقل در مورد شهرها و مظاهر فرهنگی و تمدنی ایرانیان بوده و در حال تکمیل شدن است و شامل ۴45 اثر پژوهشی در مورد جامعه شناسی شهرهای مهم ایرانی و یا محلات شهری آنان است و یا تاسیسات شهری اش می باشد و 29 اثر دیگر آن در مورد پروسه های اجتماعی همین استان های مختلف ایران است که پروسه های اجتماعی شهرها و روستاهایش در ادوار تاریخی افشاریه، زندیه و قاجاریه است که چه روند تحول اجتماعی را طی کرده اند؟ و یا ۷۳ اثر از دایره المعارف مزبور در مورد شیوه معماری ایرانیان در مورد محلات قدیمی شهرها و کاروانسراها و رباطها و بناهای تاریخی و قصرهای قدیمی ایرانیان است که در دوره های ساسانی و تیموری و صفوی و قاجاریه است و به علاوه 107 اثر پژوهشی این مجموعه، مربوط به قوم شناسی ایرانیان است که شامل 73 اثر پژوهشی در مورد قوم شناسی و جامعه شناسی تاریخی اقوام مختلف ایرانی می باشد و 34 اثر آن مربوط به اقوام آسیایی و قاره های دیگر جهان می باشد و به علاوه ۹۰۰اثر از دایره المعارف مزبور مربوط به جامعه شناسی اقتصادی مردم ایران بوده و 11 اثر آن مربوط به جامعه شناسی پزشکی مردم ایران است که از بیمارستان های عضدی گرفته تا بیمارستان سازی و شیوه دواسازی و پزشکان دوره قاجاریه و یا بیمارستان های دوره پهلوی است و 14 اثر و یا تعدادی مقاله دیگر در مورد جامعه شناسی سیاسی ایرانیان می باشد و 13 اثر دیگر این مجموعه و تعدادی مقاله های  مختلف هم در مورد جامعه شناسی روستایی ایرانیان است و ۷۵ اثر پژوهشی در مورد جامعه شناسی آموزشی مدارس قدیمی ایرانیان است که 27 اثر آن مربوط به مدارس تاریخی ایرانیان بوده نظیر تحول مدارس تاریخی یزد و یا مدارس تاریخی سلطانیه و یا معماری و تحولات مدرسه مادرشاه اصفهان و یا مدرسه فلاحت تهران و یا مدرسه علوم سیاسی و غیره می باشد و 20 اثر دیگر هم در مورد نحوه پیدایش دانشگاه های جدید ایران است و یا مربوط به آموزش و پرورش جدید می باشد و به علاوه در این مجموعه دایره المعارف، 40 اثر دیگر در مورد انسان شناسی ایرانیان است که شامل پژوهش های مستقلی در مورد فرهنگ مطبوعات ایرانیان و یا فرهنگ خطاطی و تدوین کتب ایرانیان و یا فرهنگ موسیقی و نقاشی و یا پوشاک و خوراک ایرانیان و یا آثار باستانی ایرانیان است، نظیر قلعه های دختر و یا پدیده تاریخی فرهاد و شیرین و یا سدسازی های باستانی ایرانیان و یا قلعه استخر و غیره می باشد و به علاوه 41 اثر پژوهشی از این مجموعه، شامل سازمان های اداری – اجتماعی ایرانیان است، نظیر احزاب و گروه ها و یا کارخانجات دوره قاجاریه و یا دوره پهلوی و یا سینماها و پدیده هنر و یا معادن و راهسازی ایرانیان و یا سازمان ها و یا دوایر جدیدالتاسیس ایرانیان که بعد از دوره قاجاریه است و تعدادی دیگر نیز مربوط به روابط اجتماعی - سیاسی ایرانیان با دول و ملل مختلف جهان است نظیر اروپا و روسیه و عثمانی و انگلیس و آمریکا و غیره می باشد و به علاوه حدود 130 اثر پژوهشی مزبور مربوط به جامعه شناسی تاریخی از ادوار مختلف ایرانیان نظیر آثار تمدنی و کشاورزی دوره ساسانیان در استان های مختلف ایران و یا دوره اسلامی است و یا آثار فرهنگی -  تاریخی دوره سلجوقیان و یا دوره های ایلخانی و آل مظفر و تیموریان و قراقویونلو و آق قویونلو و صفویه و افشاریه و زندیه و قاجاریه و پهلوی می باشد و به علاوه در مجموعه طبقه بندی دیگر از این آثار پژوهشی که در ۵۴کارتن طبقه بندی موضوعی شده اند که شامل شناخت موضوعات شهرهای ایرانی است و  12 اثر پژوهشی آن مربوط به استان یزد می باشد که در کارتن ویژه ای طبقه بندی شده است و یا 20 اثر در مورد استان گیلان و شهرهایش است و 43 اثر در مورد شهرهای استان مازندران و استان گلستان است و ۳۰ اثر در مورد استان های آذربایجان غربی و شرفی و اردبیل است و 15 اثر در مورد شهرهای استان های مرکزی ایران نظیر استان قزوین و مرکزی و قم و برخی از شهرهای استان اصفهان و تهران می باشد و به علاوه ۷۵ اثر دیگر در مورد جامعه شناسی شهری تهران (مادر شهر ایرانیان) و جامعه شناسی محلات شهری و پدیده های اجتماعی آن می باشد و به علاوه 23 اثر در مورد استان های اصفهان و کرمان و بلوچستان را در بر می گیرد و یا 14 اثر در مورد شهرهای مهم استان های خوزستان و بوشهر و هرمزگان است و 22 اثر در مورد شهرهای مهم استان های غربی ایران است که شامل استان های همدان و کردستان و کرمانشاه و ایلام و لرستان و بختیاری و کهکیلویه است و به علاوه 17 اثر در مورد جامعه شناسی شهری و ویژگی های شهرسازی – تمدنی شهرهای مهم استان های خراسان و سمنان و برخی شهرهای جدا شده از آن است نظیر مرو و هرات را در بر می گیرد. و نیز بالاترین شناخت شناسی استانی مربوط به استان زنجان می باشد که پایه گذار چنین دایره المعارفی بوده و جمعا ۱۳۰ اثر پژوهشی در مورد ویژگی های قومی و شهرشناسی و بناهای تاریخی و بازار و تحولات ادوار تاریخی و فرهنگ و پوشاک و زبان شناسی استان زنجان می باشد و بیش از 100 مقاله نیز در مورد استان زنجان از نویسنده این دایره المعارف و در موضوعات این استان و در انواع نشریات ایرانی انتشار یافته است که می توان به چگونگی آن ها در فهرست مقالات نویسنده در وبلاگ  http://drmkhm.blogfa.com/ دسترسی یافت. و از آن جا که استان مزبور از قدیم دارای کمبودهای دیگر در مورد تولیدات فرهنگی و شناخت شناسی تاریخی داشت لذا نویسنده مزبور به خاطر جبران این نوع کم کاریهای تاریخی و فرهنگی و به خاطر علاقه به زادگاهش از میان ۱۰۰۰آثار ایران شناسی و 260 مقاله خود، یک نهم آن را به استان زنجان اختصاص داده است که شامل جامعه شناسی شهری و مشاهیر تاریخی و بناهای تاریخی و جامعه شناسی روستایی و منطقه ای استان مزبور می گردد.