شافعی، حنبلی و فقه های دیگر اسلامی

از : دکتر محمد خالقی مقدم

شکل گیری مذاهب اربعه اهل تسنن، برمبنای مستندات تاریخی، تنها از دوره هارون ا لرشید عباسی به بعد بود و قبل از آن دوره تاریخی، تنها، برداشت های اهل خوارج از دین اسلام و متون قرآن، رواج فرهنگی داشت. وبهمین دلیل هم خلفای بنی امیه در سرتاسر دوران خلافت خود، باخوارج سیستان و خوزستان و خراسان و یمن و بحرین و عمان روبرو بودند. ولیکن اولین فقه اسلامی، با تولد ابوحنیفه در سال 90 هجری در کوفه و با  وفات وی در سال 150 هجری در بغدا د شکل گرفت که بنام فقه حنفی نامیده شد و بعدأ در دوره مأمون عباسی هم فقه حنبلی در دین اسلام بوجود آمد و سپس فقه مالکی بودکه طرفدارانی در عربستان داشت و سپس هم فقه شافعی که طرفدارانش در مصر بیشتر بودند و گرچه سلجوقیان در اداره سرزمین های اسلامی خود و درعمل کردن به رویه قضایی و مدنی خود هر چهار نوع فقه مذاهب اربعه را پذیرفته بودند ، لذا در شهرهای مختلف سلجوقیان و بویژه در شهرهای مهم آن، کرسی های تدریس و یا دادگاه های شرعی را برای طرفداران هر چهار نوع فقه اسلامی دایر کرده بودند. ولی خود دستگاه دولت سلجوقیان عملاَ تابع فقه شافعی بودند و یا در بغداد مدارس دینی هر چهار نوع فقه دایر بود و بعلاوه در شهرهای مهم ایران چون اصفهان و نیشابور و یا بصره و بخارا و غیره . به همین رویه اسلامی عمل می شد که در پژوهش ام سعی کرده ام تا به این نوع مدارس فقهی چهارگانه در شهرهای اسلامی اشاره بکنم. و بر اساس منابع و براساس مستندات تاریخی آنها را بیان بنمایم. و نیز برمبنای مستندات مختلف تاریخی به علمای مشهور فقه شافعی و مالکی و حنبلی و حنفی و فقه جعفری در ادوار سلجوقی و ایلخانی و تیموریان و غیره اشاره بکنم. و بعداً پیدایش فقه وهابیت در دوره قاجاریه هم بوجود آمد که در ناحیه نجد عربستان پیدایش یافت و بتدریج به کشور قطر و یابه  دیگر بلاد اسلامی کشید. ونیزگرچه تصور اولیه همگان آنست که انگلسی ها به پیدایش فقه وهابیت کمک کرده اند و یادر گفتگوهای سیاسی خود این نوع پدیده را عنوان می کنند. ولی اسناد و مدارک تاریخی طور دیگر نشان می دهد چرا که انگلیسی ها هنگام تسلط برخاورمیانه ، چندان با فقه وهابیت موافق نبودند. و لذا به سکنه بحرین و یا عمان و یا در یمن و در جلوگیری از رواج فقه وهابی ها کمک های نظامی می کردند و یا به محمد علی پاشا خدیو مصر کمک کردند تا با حمله به شهر درعیه عربستان تعدادی از سران وهابی و سعودی را در آن شهر بکشد و یا بعد از جنگ جهانی و فروپاشی دولت عثمانی. هم چندین سال موافق سرکار آمدن دولت سعودی و رواج فقه وهابیت  در ان نبودند. و لذا مانع آن شدند که آنها به مکه و مدینه دستیابی نمایند و تنها در صدد آن بودند که بعد از دولت عثمانی، قدرت سیاسی در عربستان و سوریه و عراق و  یا دراردن بدست خاندان حسین شریف بیفتد. که از خاندان هاشمی مکه بود و خاندانی که کوچه مخصوص شریفات در شهر مکه را داشتند و یا قبل از وی نیز شریف های دیگر مکه هم پرده داران کعبه در دوران عثمانی ها و یا در حکومت 400 ساله آنان در عربستان بودند. ولی بعد از آنکه حسین شریف و فرزندانش در شهر مکه و یا در سوریه به زیر با رخواسته های سیاسی انگلستان نرفتند و لذا به قبرس تبعید شد. آنگاه انگلیسی ها حاضر شدند که سعودی ها و یا وهابی ها 6-7 سال بعد از جنگ ا ول جهانی و یا چند سال بعد ازنابودی ارتش عثمانی، به مکه و مدینه تسلط یابند. و امروزه نیز با تحولات نظام های سیاسی و ا قتصادی منطقه خاورمیانه، فقه افراطی، تکفیری هادر عراق و یا  در سوریه و سومالی و نیجریه و پاکستان و افغانستان و هندوستان  و یا در شمال افریقا و در لباس انواع گروه های داعش، شباب ، بوکوحرام و القاعده و نهضت جبهه النصر ه و غیره در حال ظهور است.

+ نوشته شده در  یکشنبه نهم آذر 1393ساعت 1:15 بعد از ظهر  توسط دکتر محمد خالقی مقدم  |