ایران شناسی - قوم شناسی - جامعه شناسی

شهرسازی تهران و خیابان های مهمش در دولت پهلوی 

(بخش پنجم)

دکتر محمد خالقی مقدم

جامعه شناس شهری

خیابان انقلاب تهران و پیشینه شهرسازی آن در دوران احمد شاه از: دکتر محمد خالقی مقدم – جامعه شناس شه - شنبه یکم اسفند ۱۳۹۴

خیابان ولی عصر تهران ، شهرسازی بزرگترین و زیباترین خیابان خاورمیانه -دکتر محمد خالقی مقدم – جامعه شن - سه شنبه دوازدهم مرداد ۱۳۹۵

خیابان سپه تهران و ساخت وسازآ ن در دوره رضا شاه

از دکتر محمد خالقی مقدم – جامعه شناس شهری

در دوره رضاشاه،"خیابان سپه" را کشیدند که از توپخانه شروع میشود وتامحوطه باغشاه ادامه داشت  ابتدا ساختمان بلدیه درآغازآن خیابان بود که امروزه پاساژهای فروش لوازم صوتی شده اند  ودر آن طرف خیابان نیز، موزه علی اکبر صنعتی قرار داشت وسپس ساختمان( بانک سپه )قرار دارد وسپس ساختمان اداره پست عصر رضا شاهی واقع شده بود ویادر روبرویش ، ساختمان قورخانه جدید قرار داشت که امروزه محل ایستگاه مترو شده است ویادر آنطرفترش ساختمان قورخانه قدیم عصر قاجار بود که بعدا به نشریه اطلاعات دادندودر محل سابق تکیه کوچه افشارهابود ویا در بالای  محله سنگلج  ویاجنوب خیابان سپه هم اداره برق جدید وزارت فواید رادر آن ناحیه ساختندو یاآن طرفترش هم بازارچه حسن آباد ویامیدان حسن آباداست که متعلق به حسن مستوفی بود ویادر روبرویش اراضی ثقه الملک بودکه در دوره احمد شاه( مریض خانه دولتی  احمد شاهی بودکه در آن  اراضی ساخته بودند ودر عصر ضا شاه نیز به" مریض خانه نوزادان" تبدیل شد وامروزه هم بنام (بیمارستان ابن سینا)نامیده می شود ویامسجد مجدالدوله عصر قاجار در کنار آنست ودر جنب شرقی آن نیز ساختمان "موزه آثار باستان"  میباشد ویا" ساختمان مرکز مرمت آثار"را در خیابان سپه ساختند ولذاجنب دروازه باغ ملی افتاده است ویادر آن سوی میدان حسن آبادهم ،که امتداد خیابان سپه می باشد و اراضی صنیع الملک بود  ودرامتداد غربی همان خیابان سپه" نیزساختمان ثبت احوال" عصر رضا شاه را ساختندو قانون اخذ شناسنامه برای همگان ،در سال 1310 ش تصویب شدویا بعدا چاپخانه اداره فرهنگ وچاپ کتب درسی را که در آن ناحیه شهری بود ودر روبرویش نیز "فروشگاه سپه" ویا"دواخانه سپه" راساختند که (فروشگاه اتکای نظامیان) بود  ویا مغازه هایی که لباس نظامی می دوختند  ودر چهار راه سپه –پهلوی نیز درب کاخ مر مر خود رضا شاه قرار داشت که عبداالحسین میرزافرمانفرما قاجارآن اراضی را به رضا شاه داده بود تا اراضی دیگرش را درشهر تهران حفظ بکندویا در مناطق دیگرایران، نجات بدهد که بزرگترین مالک ایران بود ورضا شاه هم کاخ مرمر خود را در آن اراضی ساخت ویا بخشی از آنرا به "موسسه پاستور" داد که کاخ نخست وزیری عصر پهلوی در آن خیابان پاستور بود ویادر جنوب آن نیزو بعد از سال 1327 ش ویاباتاسیس مجلس سنا ،کاخ سنا را هم ودرپایین همان خیابان پاستور ویادرجنب "خیابان سپه" ساختند وآن سوی "خیابان سپه" هم متعلق به اراضی کامران میرزاقاجار بودکه امیر نظام عصر قاجاری بود و "مدرسه نظام عصر ناصری "راو در اراضی امیریه خودویادرحاشیه جنوب خیابان سپه ساخته بود وبعدا رضا شاه ،آن "مدرسه نظام عصر قاجاریه" را به "دانشکده افسری" ویابه"باشگاه افسران "وغیره، درحاشیه خیابان سپه تبدیل کرد  وبه نقل کتاب افسران توده ای  که سروان مرتضی زربخت نوشته است و در آنجا درس خوانده بود ومینویسد که رضا شاه آن خیابان سپه را سنگ فرش کرده بود وتا باغشاه امتداد داشت که امروزه میدان حر نامیده میشود ودر عصر قاجارهم( باغشاه بیرون قلعه بود) وبرج چند طبقه در آن باغ بود که گاهی شاهان قاجار، سان نظامی در آن مکان میدیدند ورضا شاه هم آنرا به پادگان نظامی خود تبدیل کرد ویالشکرهای خود را در تهران ویادرآن باغشاه ویادر چند پادگان حشمتیه وغیره جا داد ویادرپادگان جمشیدیه ویا در پادگان عباس آبادکه متعلق به خانواده میرزا آقاسی بود ویا درپادگان عشرت آباد که محل سابق کاخ عشرت آبادناصری بود ویا در کاخ دوشان تپه وقلعه مرغی گنجاند واز این روبرخی از قصرهای قاجاریه را به پادگان نظامی عصرخودتبدیل کرد وتادر زیرنظرساختمان وزارت جنگ خودشباشد ویا زیر نظرلشکر نویسهای وزارت جنگ خودو درمحوطه باغ ملی باشد، تاآن  پادگانهای جدید وپرسنل اش را اداره بکند وتحول دیگری بود که در سیستم اداری "دیوان لشکر عصرقاجار " اتفاق افتاد.