مقالات و پژوهشهاي جامعه شناسي شهري و روستايي و شهر سازي و معماري ايرانيان دكتر محمد خالقي مقدم

مقالات و پژوهشهای جامعه شناسی هنری و جامعه شناسی زبان دکتر محمد خالقی مقدم

پژوهشهای جامعه شناسی هنری و جامعه شناسی زبان دکتر محمد خالقی مقدم

به جز دومورد از آثار ذیل هنوز چاپ نشده است وشامل موارد ذکر شده می باشد:

1-              تکامل اجتماعی موسیقی ایرانی در دوره تیموریان

2-              تحول اجتماعی موسیقی ایرانی از دوره صفویه تا دوره افشاریه

3-              ویژگیهای اجتماعی موسیقی جامعه ایرانی در جامعه قدیم

4-              ویژگیهای اجتماعی موسیقی جامعه ایرانی در دوره قاجاریه

5-              موسیقی افشاری وبیات ترک منطقه زنجان

                  ( چاپ شده است)

6-              تحول اجتماعی لباس و پوشاک مردم استان زنجان

7-              جامعه شناسی هنری ملیله کاری مردم زنجان

ودر مورد جامعه شناسی زبان دکتر محمد خالقی مقدم به شرح ذیل است:

8-              جامعه شناسی زبان _ فهلویات زبان قدیم مردم زنجان ( چاپ شده است)

9-              جامعه شناسی زبان و خط اویغوری ترکان

10-       اسطوره فرهنگی وتاریخ در داستان شیرین وفرهاد

11-       شهر من زنگان ( مجموعه اشعار درباره شهر زنجان از نویسنده)

۱۲- جامعه شناسی هنر نقاشی دوره تیموریان

۱۳-جامعه شناسی هنر نقاشی دوره صفویه

۱۴-جامعه شناسی هنر نقاشی دوره قاجاریه

۱۵- جامعه شناسی هنری خطاطی ایرانیان در دوره صفوی

۱۶- جامعه شناسی هنری خطاطی ایرانیان در دوره قاجاریه

 

مقالات و پژوهش‌هاي جامعه‌شناسي آموزشي دانشگاه‌ها و مدارس ايران دكتر محمد خالقي مقدم

اين پژوهش‌ها شامل تعدادي پژوهش و برخي مقالات چاپ شده در نشريات ايراني است كه شامل موارد ذيل است:

1-    گسترش كمي دانشگاههاي ايران و تاثير آن بر كيفيت آموزشي

2-    تكوين و تحول و تنگناهاي دانشگاههاي ايران

3-    ساختارهاي توسعه نيافتگي در دانشگاههاي ايران  

4-    بهره وري آموزشي در دانشگاه‌هاي ايران

5-    مكانيسم تحول دانشگاه‌هاي ايران

 

6-    بررسي علاقمندي دانشجويان نسبت به رشته تحصيلي خود در دانشگاه‌هاي ايران

7-    مدرنيته كردن دانشگاه‌هاي ايران

8-    نقش علم و دانشگاه در توسعه اقتصادي – اجتماعي جامعه ايران

9-    عقيده سنجي و طرز نگرش دانشجويان دانشگاه‌ها نسبت به درس خواندن

10-           مباني تمدني ما ايرانيان در مورد نهاد دانشگاه‌ و علم

11-           چگونه دانشگاه‌هاي ايران را اينترنتي كنيم؟

12- نقش دانشگاه‌ها در استقلال اقتصادي كشور

و مقالات ايشان در اين زمينه به شرح ذيل است:

 

 

 

 

و در مورد جامعه‌شناسي آموزشي مدارس ايراني پژوهش‌هاي ذيل از آقاي دكترمحمد خالقي مقدم وجود دارد كه هنوز چاپ نشده است.

1-    جامعه‌شناسي مدارس ايراني در دوره سلجوقيان

2-    جامعه شناسي آموزشي مدرسه نظاميه بغداد

3-    جامعه شناسي آموزشي مدرسه مستنصريه

4-    جامعه‌ شناسي آموزشي مدارس ايراني در دوره ايلخاني

5-    جامعه شناسي آموزشي مدارس ايراني دوره تيموريان

6-    جامعه شناسي آموزشي مدارس اولغ‌بيك سمرقند و بخارا

7-    جامعه شناسي آموزشي مدارس غياثيه هرات و خرگرد

8-    جامعه شناسي آموزشي مدارس ايراني آل مظفر و آل جلاير و آق قويونلو و قراقويونلو

9-    جامعه شناسي آموزشي مدارس ايراني دوره صفويه

10-جامعه شناسي آموزشي مدارس ايراني دوره قاجاريه

11- جامعه شناسي آموزشي مدرسه‌ دارالفنون ايران

12- جامعه شناسي آموزشي مدارس مصر و شام و مغرب و عثماني

13- جامعه شناسي آموزشي مقايسه آموزش و پرورش استان زنجان با ساير استانها (4 جلد)

14- مدارس نظاميه ايران، نخستين نهاد اجتماعي علم در ميان اقوام آسيائي

15- تاثير نهاد سياسي دولت سلجوقي در كاركرد اجتماعي نهاد علم و مدارس نظاميه ايرانيان

16- بررسي تنگناهاي آموزش و پرورش استان زنجان

17- برنامه‌ريزي نيروي انساني آموزش و پرورش استان زنجان

 

18- نقش آموزش و پرورش در توسعه نيروي انساني استان زنجان

19-مدرسه علوم سیاسی در دوره قاجار یه وفازغ التحصیلان آن

20- دارالفنون  مدرنیته کردن نهاد آموزشی  جامعه ایرانی

 

 21-جامعه شناسی آموزشی مدرسه فلاحت در دوره قاجاریه

 22-اشاعه فرهنگی مدرسه سازی در جامعه ایرانیان در دوره قاجاریه

 23جامعه شناسی آ موزشی مدارس تبریز در دوره  قاجاریه

 

شیوه معماری وتحولات مدرسه مادر شاه اصفهان

...

 مقایسه کارکرد اجتماعی دارالفنون تهران و جوامع اروپایی -اثر :دکتر محمد خالقی مقدم – جامعه شناس - چهارشنبه بیست و دوم دی 1389

 

 جامعه شناسی آموزشي مدارس دوره قاجاريه- -پژوهش :دکتر محمد خالقی مقدم - جمعه پنجم آذر 1389
جامعه شناسی آموزشي مدارس دوره صفويه .- پژوهش :دکتر محمد خالقی مقدم - جمعه پنجم آذر 1389
جامعه شناسی آموزشي مدارس دوره آل جلاير،آل مظفر، قراقويونلو وآق قويو نلو- پژوهش :دکتر محمد خالقی مق - جمعه پنجم آذر 1389
جامعه شناسی آموزشي مدارس دوره تيموريان - .پژوهش :دکتر محمد خالقی مقدم - جمعه پنجم آذر 1389
جامعه شناسی آموزشي مدارس دوره ايلخاني -پژوهش :دکتر محمد خالقی مقدم - جمعه پنجم آذر 1389
جامعه شناسی آموزشي مدارس دوره سلجوقي - پژوهش :دکتر محمد خالقی مقدم - جمعه پنجم آذر 1389
جامعه شناسی آموزشي مدارس الغ بيگ دردوره تيموريان - پژوهش :دکتر محمد خالقی مقدم - جمعه پنجم آذر 1389

.

 - غنای فرهنگی و کیفیت آموزشی دانشگاههای ایران -دکتر محمد خالقی مقدم - چهارشنبه نوزدهم آبان 1389
طرح ایجاد دانشگاه های اینترنتی ایران -دکتر محمد خالقی مقدم - چهارشنبه نوزدهم آبان 1389
کارایی دانشگاههای ایران - مرور راهبردها-دکتر محمد خالقی مقدم - چهارشنبه نوزدهم آبان 1389
در آموزش عالی کیفیت را فدای کمیت نکنیم! -دکتر محمد خالقی مقدم- - چهارشنبه نوزدهم آبان 1389
برنامه ریزی اوقات آموزشی در دانشگاهها ،چگونه؟دکترمحمد خالقی مقدم - چهارشنبه نوزدهم آبان 1389
مراحل تکوین و رشد دانشگاه در ایران - دکتر محمد خالقی مقدم - چهارشنبه نوزدهم آبان 1389
تغییر فونکسیونالیستی مدارس دوره قاجاریه تهران ومردم شناسی نهادهای.آموزشی آن - پژوهش ، دکتر محمد خا - سه شنبه هجدهم آبان 1389
جامعه .شناسی آموزشی مدارس قاجاریه در شهر تهران. پژوهش ، دکتر محمد خالقی مقدم – جامعه شناس - سه شنبه هجدهم آبان 1389
0 تأثیر فرهنگی تحول مدارس قاجاریه تهران بر شهرنشینی تهران و ایرانیان پژوهش ، دکتر محمد خالقی مقدم - سه شنبه هجدهم آبان 1389
آگهی - سه شنبه یازدهم آبان 1389

 

 تاثير فرهنگي دانشگاه تهران در تغييرات زندگي اجتماعي مردم ايران - چهارشنبه بیست و یکم اسفند 1387

.

مقالات و پژوهش‌هاي مردم شناسي اقوام ايراني و اقوام ترك واقوام آسیایی دكتر محمد خالقي مقدم

با آنكه رشته مردم شناسي در اغلب دانشكده‌هاي علوم اجتماعي دانشگاه‌هاي ايران تاسيس شده است ولي هنوز يك شناخت عميق از اقوام ايراني در اين دانشكده‌ها ولو در دوره‌هاي فوق‌ليسانس و دكتراي آن وجود ندارد و به همين دليل اقوام ايراني تابحال براي محافل علمي و دانشگاهي ايران شناخته شده نيست و از اين رو آقاي محمد خالقي‌مقدم پژوهش گر اين رشته سعي كرده است كه اقوام موجود ايراني را با  پژوهشهاي خود در تاريخ ايران بشناساند كه شامل شناخت اقوام مختلف ايراني و ترك مي‌باشد و شامل پژوهش‌هاي ذيل است كه متاسفانه هنوز نتوانسته بسياري از آنها را به چاپ برساند:

1ـ مردم شناسي تاريخي قوم بيات ترك ايران

2ـ مردم شناسي تاريخي قوم ترك شقاقي ايران

3- مردم شناسي تاريخي قوم ترك قراگوزلوي ايران

مردم شناسی تاریخی اقوام ترک آذربایجان

مردم شناسی تاریخی اقوام ترک آذربایجان آسیا 

           ( آذربایجان شوروی سابق )

مردم شناسی تاریخی اقوام اوزبک آسیا

مردم شناسی تاریخی اقوام گرجی آسیا

مردم شناسی تاریخی اقوام ارمنی آسیا

مردم شناسی تاریخی اقوام بختیاری ایران

مردم شناسی تاریخی اقوام افشار خراسان

مردم شناسی تاریخی اقوام افشار ارومیه  

مردم شناسی تاریخی اقوام افشار تکاب

مردم شناسی تاریخی اقوام افشار کرمان

مردم شناسی تاریخی اقوام افشار خوزستان

مردم شناسی تاریخی اقوام افشاراسد آباد همدان

مردم شناسی تاریخی اقوام افشار ساوج بلاغ کرج

مردم شناسی تاریخی اقوام افشار بکشلوی قزوین

·        سنگ نوشته های اقوام ترک در منطقه اورخون ماوراء النهر

·        تحول اجتماعی سرزمین های قوم ترک به اراضی اوزبکها و مغولها

·        جامعه شناسی شهری خوارزم ترک نشین در دوره تسلط مغولها

·        جامعه شناسی شهری سمرقند در دوره تیمورلنگ

·        مردم شناسی تاریخی قوم قاجاردر دوره صفویه

·        مردم شناسی تاریخی قوم استاجلو

·        مردم شناسی تاریخی قوم ترک ترکمان در دوره صفویه

·        مردم شناسی تاریخی قوم قرامانلو در دوره صفویه

·        مردم شناسی تاریخی قوم ترک ذوالقدر

·        مردم شناسی تاریخی قوم ترک روملو

·        مردم شناسی تاریخی قوم ترک موصلو

·        مردم شناسی تاریخی قوم ترک جاگیرلو

·        مردم شناسی تاریخی قوم ترک عربگیرلو

·        مردم شناسی تاریخی قوم ترک ورساق

·        مردم شناسی تاریخی قوم ترک تکلو

·        مردم شناسی تاریخی قوم ترک شاملو در دوره صفویه

·        مردم شناسی تاریخی قوم ترک الپاوت

·        مردم شناسی تاریخی قوم ترک پرناک

·        مردم شناسی تاریخی قوم ترک دوخارلو

·        مردم شناسی تاریخی قوم ترک سعدلو

·        مردم شناسی تاریخی قوم ترک چاوشلر

·        مردم شناسی تاریخی قوم ترک بایبردلو

·        مردم شناسی تاریخی قوم ترک اروم ایلی

·        مردم شناسی تاریخی قوم ترک بایندری

·        مردم شناسی تاریخی قوم ترک آجرلو

·        مردم شناسی تاریخی قوم ترک خنسلو

·        مردم شناسی تاریخی قوم ترک حاجی لو و حمزه حاجی لو

·        مردم شناسی تاریخی قوم ترک آئین لو

·        مردم شناسی تاریخی اقوام متفرقه دوره صفویه

·        مردم شناسی تاریخی اقوام قزلباش و اولوس های دوره صفویه

 

 

ومردم شناسی تاریخی اقوام افشار زنجان      (به  مقالات چاپ شده در نشریات ایرانی مراجعه شود                                                             

 مردم شناسی تاریخی   قوم زند لر و سران آنها

مردم شناسي تاريخي قوم ترك جلاير ايران

5ـ مردم شناسي تاريخي اقوام ترك شاملو و بهارلوي ايران

6- مردم شناسي تاريخي قوم ترك آقاجري ايران

7- مردم شناسي تاريخي قوم ترك مقدم ايران

8- مردم شناسي تاريخي قوم ترك قراپاپاق آذربايجان

9ـ مردم شناسي تاريخي اقوام جرماي و اوغان كرمان

10- مردم شناسي تاريخي ايل قاجار ايران
11ـ مردم شناسي تاريخي قوم نكودري

12- مردم شناسي تاريخي اقوام تاتار آسيا

13ـ مردم شناسي تاريخي اقوام جغتايي آسيا

14ـ مردم شناسي تاريخي قبيله برلاس تيمورلنگ

15ـ مردم شناسي تاريخي قبيله اويرات

16ـ مردم شناسي تاريخي اقوام عرب نواحي مركزي ايران

17- مردم شناسي تاريخي  اقوام تركمن ايران

18ـ مردم شناسي تاريخي قوم سياه منصور جنوب زنجان

19- مردم شناسي تاريخي قوم  تركمان و تركمان كندي آذربايجان

20- مردم شناسي تاريخي اقوام ايراني در دوره تيموريان

21- مردم شناسي تاريخي قوم القفشود زنجان در دوره سلجوقيان

22ـ مردم شناسي تاريخي  اقوام ترك اغوز (جلد 1 و جلد 2)

23- آداب و رسوم اجتماعي قوم مغول در ايران

۲۴- مردم شناسی تاریخی قوم گرایلی ایران

۲۵ - دشت قپچاق و اقوام آن

۲۶- سولدوز و اقوام ترک آن در تاریخ اجتماعی ایران

۲۷- نوح و اقوام ترک

۲۸ - مردم شناسی تاریخی قوم دنبلی کرد خوی

۲۹ - مردم شناسی تاریخی اقوام قرقیز آسیا

۳۰- مردم شناسی اقوام ترک گاو رود ایران در دوره تیموریان

مردم شناسی تاریخی قوم کرد زنگنه ایران

مردم شناسی تاریخی قوم کرد کلهر ایران

مردم شناسی تاریخی قوم کرد اردلان

اورامان و جاف و غیره کردستان 

مردم شناسی تاریخی اقوام کرد گوران

    باجلان و سنجابی کرمانشاه

مردم شناسی تاریخی اقوام کرد

مکری وبلباس و برادوست آذربایجان غربی

   مردمشناسی تاریخی اقوام لر فیلی ایران

مردم شناسی تاریخی اقوام لرستان  ایران

مردم شناسی تاریخی اقوام لر ایلام

مردم شناسی تاریخی اقوام بلوچستان ایران

مردم شناسی تاریخی اقوام ترک قشقایی ایران

مردم شناسی تاریخی اقوام عرب خوزستان

مردم شناسی تاریخی اقوام کرد خراسان شمالی

کردهای زعفرانلو، شادلو، قراچورلو و چمیشگزک

مردم شناسی تاریخی اقوام لگزی آسیاٌ

مردم شناسی  تاریخی اقوام  قالموق آسیاٌ (کالموک ها)

مردم شناسی تاریخی اقوام قزاق آسیا

  مردم شناسی تاریخیاقوام کوهگیلویه

مردم شناسی تاریخی اقوام ترک آذربایجان

مردم شناسی تاریخی اقوام ترک آذربایجان آسیا 

           ( آذربایجان شوروی سابق )

 

مردم شناسی تاریخی اقوام گرجی آسیا

مردم شناسی تاریخی اقوام  افغانی آسیا

مردم شناسی تاریخی اقوام اوزبک آسیا 

 شناسی تاریخی اقوام ارمنی آسیا

مردم شناسی تاریخی اقوام بختیاری ایران

مردم شناسی تاریخی اقوام افشار خراسان

مردم شناسی تاریخی اقوام افشار ارومیه  

مردم شناسی تاریخی اقوام افشار تکاب

مردم شناسی تاریخی اقوام افشار کرمان

مردم شناسی تاریخی اقوام افشار خوزستان

مردم شناسی تاریخی اقوام افشاراسد آباد همدان

مردم شناسی تاریخی اقوام افشار ساوج بلاغ کرج

مردم شناسی تاریخی اقوام افشار بکشلوی قزوین

مردم شناسی تاریخی اقوام افشار زنجان                                                                                     (به  مقالات چاپ شده در نشریات ایرانی مراجعه شود )

مردم شناسی تاریخی قوم زند لر و سران آنها

 

مردمشناسی تاریخی قوم جوانشیر ایران

مردمشناسی تاریخی قوم نانکلی ایران

مردمشناسی تاریخی قوم مافی ایران

مردمشناسی تاریخی قوم  نوایی ایران

مردمشناسی تاریخی قوم ترک طالشی ایران

مردمشناسی تاریخی قوم تیموری خراسان

مردمشناسی تاریخی قوم هزاره خراسان

مردمشناسی تاریخی قوم خلج،ساوه و  قم

مردمشناسی تاریخی قوم تاجیک آسیا

وبعلاوه از ايشان۴۷  اثر در مورد قوم ترك افشار وجود دارد و فهرست آنها در آثار افشارشناسي ايشان در وبلاگ ذكر شده است و تعدادي مقاله نيز در مورد اين قوم افشار و اقوام ديگر در نشريات ايراني چاپ شده است.

جامعه شناسي معرفتي نقش تمدن ايراني در تدوين كتب پزشكي جامعه بشري (بخش ششم)

جامعه شناسي معرفتي

نقش تمدن ايراني در تدوين كتب پزشكي

جامعه بشري (بخش ششم)

 

ـ  ـ نقش تمدن ايراني در تدوين كتب پزشكي جامعه بشري ـ دكتر محمد خالقي مقدم ـ نشريه موج‌بيداري ـ شنبه 9 تير 1386 شماره 102 ص 4

 

 

چكيده:

تمدن ايراني، به خاطر پيشرفته بودن فرهنگي خود نسبت به جوامع ديگر بشري، نه تنها جلوتر از جوامع ديگر انساني، به مرحله‌ي شناخت علمي انواع بيماريهاي بشري نايل آمد و بلكه جلوتر از اين نوع جوامع بشري هم اثر تمدن مكتوب را در تدوين و به ثبت و ضبط رساندن كتبي آثار پزشكي خود بعمل آورد. و لذا دانسته‌ها و معرفتهاي فرهنگي خود را از انواع بيماريهاي انساني را به صورت “كتب مكتوب پزشكي” درآورد تا از راه آموزشهاي فرهنگي مزبور، مورد استفاده‌ جوامع ديگر انساني قرار بگيرد كه در قاره‌هاي ديگر زندگي مي‌كردند و لذا ادبيات مكتوب ايراني، نه تنها در زمينه‌ي ادبيات و داستانها و شعر و تاريخ نويسي، تجلي فرهنگي كرد و بلكه در مورد تدوين مكتوب علم بيماريها و علم علاج بيماريها هم تمدن مكتوب ايرانيان، جلوتر از تمدن ديگر جوامع بشري قرار گرفته است و آن را به عنوان ميراث فرهنگي جامعه ايراني به جوامع ديگر بشري ارائه داد و همانطوريكه اينجانب در مقالات قبلي خود در مورد فهرست اين نوع آثار علمي دانشمندان قديم ايراني در مورد انواع شاخه‌هاي علم پزشكي اشاره كرده‌ام در مقاله‌ي ذيل نيز به تعدادي از اسامي اين نوع كتب پزشكي اشاره خواهم كرد كه با عنوان كلي “علم طب” براي ديگر جوامع بشري دانشمندان ايراني تدوين كرده‌اند.

ادامه نوشته

مسجد تاريخي و مدرسه و حمام نصرالله‌خان افشار زنجان در دوره‌ قاجاريه

مسجد تاريخي و مدرسه و حمام نصرالله‌خان

افشار زنجان در دوره‌ قاجاريه

 ـ مسجد تاريخي و مدرسه و حمام نصرالله خان افشار زنجان در دوره قاجاريه ـ دكتر محمدخالقي مقدم ـ نشريه موج‌بيداري ـ پنجشنبه 14 آذر 1385 ـ شماره 83 ـ ص  

 

 

چكيده مقاله:

 برخي از مسجدهاي شهر زنجان، مربوط به ادوار تاريخي گذشته است و به همين دليل اهالي شهر و گاهي حتي ميراث فرهنگي و اداره‌ي اوقاف و نيز حتي همسايگان آن مسجد هم هيچگونه اطلاعي از هويت تاريخي آن مسجد وجود ندارد و يا حتي سال بنا و يا چگونگي تاسيسات وابسته به آن مسجد و يا سازنده‌ي آن مسجد را هم ندارند و نتيجتاً جز رويت يك اسم برروي كاشي‌هاي سردرب آن مسحد يا مدرسه ديگر هيچ‌گونه اطلاع فرهنگي در مورد آن بناي شهري در ذهنيت آنان وجود ندارد و لذا جمع‌آوري و تدوين اسناد و مدارك تاريخي از شخصيت سازنده‌ي آن بنا و يا از اسناد وقفنامه‌ها و يا ساير اسناد مكتوب اداري ديگر مي‌تواند آن بناي شهري را به عنوان يك پديده‌ي تاريخي به مرحله فهم تاريخي اهالي شهر از خود برساند و لذا در اين مقاله سعي كرده‌ايم كه با گردآوري اسناد و مدارك تاريخي و تدوين آنها در مورد مسجد و مدرسه و حمام تخريب شده‌ي نصرالله خان افشار كه در اوايل دوره‌ي قاجاريه زندگي مي‌كرد به مردم شهر بشناسيم و هويت تاريخي آن را معرفي بكنيم.

ادامه نوشته

جامعه شناسي شهري زنجان در دوران زنديه(قسمت اول)

جامعه شناسي شهري زنجان در دوران زنديه

(قسمت اول)

·     ـ جامعه شناسي زنجان در دوران زنديه ـ قسمت اول ـ دكتر محمد خالقي مقدم ـ نشريه موج بيداري ـ شماره 116 ـ شنبه 26 آبان 1386 ـ ص3

 

چكيده:

جامعه شناسي شهري به دو دسته است: نخست شناخت اجتماعي وضع موجود يك جامعه شهري است كه مبتني بر مشاهدات اجتماعي عيني خود مشاهده‌گر از تجربه‌هاي امروزي آن جامعه شهري است و ديگري جامعه شناسي تاريخي يك شهر در يك دوره تاريخي گذشته است كه بجاي تكيه به مشاهدات اجتماعي خود مشاهده‌گر به مشاهدات تاريخي گذشته افراد يك دوره تاريخي از آن جامعه شهري تكيه مي‌كند و در اين مقاله سعي داريم كه جامعه شهري زنجان را در دوره زنديه 1173 ـ1209 هجري از بعد مرفولوژي اجتماعي شهري زنجان و فيزيولوژي اجتماعي شهر زنجان را از نظر مستندات تاريخي و تجربه‌هاي گذشتگان دريابيم

ادامه نوشته

توسعه سريع و نامتوازن در جامعه جديد ايراني

 ـ توسعه سريع و نامتوازن در جامعه جديد ايراني  ـ دكتر محمد خالقي مقدم ـ جامعه شناس ـ  نشريه موج بيداري ـ شماره 113 ـ شنبه 21 مهر 1386 ـ ص4

 

توسعه گرچه براي هر جامعه لازم است و از اين نظر، هر جامعه در آرزوي توسعه مي‌باشد و يا درجه كمال يافتگي جامعه خود را از ميزان و درجه توسعه يافتگي و يا عدم يافتگي خود مي‌سنجد اما توسعه نامتوازن براي همه جوامع خطرناك است و لذا در علم جامعه شناسي و ديدگاه جامعه‌شناسان، تنها توسعه متوازن منجر به تعادل جامعه مي‌شود و از اين نظر مجبورم بگويم كه جامعه ايراني امروز، گرچه توسعه اجتماعي فراوان يافته است كه به ابعاد آن اشاره خواهم كرد ولي به دليل توسع سريع خود تا حدودي توازن جامعه را به هم زده است و اين نوع سرعت توسعه ناهنجاريهاي مختلف اجتماعي را به وجود آورده كه همزمان با توليد انبوه در جامعه منجر به تقسيم انبوه شاديها هنوز در ميان مردم ايران نشده است.

و در اين باره بايد بيفزايم كه وجود سه ميليون دانشجو در سطح دانشگاههاي ايراني و يا با وجود صدها دانشگاه و موسسه‌ي آموزش عالي در هر شهر و حتي قصبات ايراني باعث شده است كه مردم ايران امروز در كمترين زمان ممكن سريعاً توسعه آموزش عالي پيدا بكنند و يا سريعاً آنها در هر شهر و قصبه ايراني اين نوع دسترسي به آموزش عالي را براي خود مهيا ببينند و يا با ترجمه سرسام‌آور چندصد هزار كتب علمي پيشرفته در علوم مختلف فني، معماري، پزشكي، كامپيوتر، برق، رياضيات، سياست و ادبيات كه در چند سال اخير اتفاق افتاده است سريعاً انتقال دستاوردهاي علمي جوامع ديگر را براي مردم ايران قابل دسترس كرده است و يا مجهز شدن سريع ادارات و دواير و فروشگاه‌ها و منازل به پديده كامپيوتر و اينترنت و موبايل و آنهم در مدت زمان اندك چندساله‌ اخير باعث شده است كه امكان مراوده‌ي اجتماعي و تبادلات اجتماعي سريع ميان همه‌ آحاد مردم ايران برقرار گردد كه در جوامع ديگر آسيايي شايد به اين سرعت نيست و يا مجهز شدن جامعه ايران به فن‌آوري هسته‌اي و نانوتكنولوژي و سوپركامپيوتر و ماهواره‌هاي سينا و مصباح از سرعت توسعه ايران در صنايع استراتژيكي خبر مي‌دهد كه مي‌تواند براي هر فرد حيرت‌آور باشد و يا با افتتاح كارخانه‌هاي مدرن ماشين‌سازي‌هاي لوكس و پرسرعت نظير سمند، پژو، ريو، زانتيا، و پرايد و غيره باعث شده است كه در مدت زمان اندك خيابان‌هاي اكثر شهرها ايراني و تردد وسايل نقليه در آنها سريعاً دچار تحول گردد و يا در سطح جاده‌هاي بين شهري نيز چنين است كه كاميون‌ها و اتوبوس‌هاي لوكس ولو اين نوع تحول را ايجاد كرده است.

ادامه نوشته

جامعه‌شناسي حقوقي خانواده مشروعيت مذهبي ازدواج‌هاي كنوني ايران در چيست؟

جامعه‌شناسي حقوقي خانواده

مشروعيت مذهبي ازدواج‌هاي كنوني ايران در چيست؟

 

ـ ايران شناسي ـ مشروعيت مذهبي ازدواج‌هاي كنوني ايراني در چيست؟ ـ دكتر محمد خالقي مقدم ـ نشريه موج‌بيداري ـ شنبه 14 بهمن 1385 ـ شماره 88 ـ ص 4

بررسي از: دكتر محمد خالقي مقدم

جامعه‌شناس

 

از نظر دستاوردهاي پژوهشي علم جامعه‌شناسي حقوقي، نهاد كنوني خانواده در ايران، يكي از مصيبتهاي بزرگ مردم ايران است كه به آن دچار شده‌اند، زيرا به خاطر طراحي اجتماعي غلط تكوين و تاسيس‌اش كه با هيچكدم از شرايط مذهبي صحت عقد ازدواج چون نمي‌خواهد قادر به نهادينه شدن اجتماعي در جامعه ايران نشده است و در حالي كه از نظر علم جامعه‌شناسي هر پديده‌اي كه نهادينه شده است به علت آن است كه همه بسترهاي اجتماعي مشكلات خود را حل مي‌نمايد و به همين دليل هم  قادر به دوام تاريخي خود مي‌باشد كه به آن نهاد اجتماعي و نهادينه شدن اجتماعي مي‌گويند و در حالي كه نهاد خانوادگي كنوني ايراني از همان شرايط اوليه‌ي هم كه نهاد خانواده در جامعه قديمي ايران برخوردار نيست كه حتي سند ازدواج دولتي هم در آن عصرها وجود نداشت ولي به دليل رعايت شدن شرايط مذهبي عقد ما بين دو نفر قادر به نهادينه شدن و قادر به بقا و دوام بود. زيرا تفكرات سطحي باعث شده است كه ما امروزه سندهاي ازدواج را اساس پايداري نظام خانواده تصور كنيم در حالي كه پايداري خانواده با شرايط ديگري اجتماعي بستگي دارد كه تا به حال نه به آن شرايط اجتماعي توجه كرده‌ايم و به نقش بي‌اهميت بودن سند ازدواج در نهادينه شدن امر ازدواج و يا جلوگيري از طلاق و يا در حمايت از خانواده زيرا اصولاً معني جامعه شناختي خانواده را نمي‌دانيم كه به حمايت از آن بپردازبم و قانون حمايت از خانواده هم كه در زمان رژيم شاه تصويب شده بود پديده‌ي خاصي بود كه اگر ضرورت داشت به آن اشاره خواهم كرد. آري پايه گذاري نهاد خانواده كه مي‌بايست مبتني بر روابط نخستين اجتماعي باشد فقط با چند امضاي كه هيچكدام از طرفين به آن اعتقاد قلبي و عملي ندارند و امضاي بي‌فايده است به پايداري خانواده و نهادينه شدن منجر نمي‌شود و علل پديد آمدن اجتماعي سند دولتي ازدواج و دفاتر اسناد ازدواج در سالهاي 1310 و 1311 دوره‌ي رضاخاني پديده‌ي خاص اجتماعي است كه متناسب با پيدايش ادوار نوين اداري ايران بود ولي منشاء پيدايش نهادينه كردن خانواده ايراني بشمار نمي‌رفت چرا كه نهادينه شدن خانواده‌ها قبل از اين دوره‌ي تاريخي پيدا شده بود و سعي رضاخان تنها آن بود كه به جاي دست خطهاي سنتي يك نوع دستخط دولتي براي آن به وجود آورد ولي در پايه‌گذاري مباني اوليه‌ي عقد ازدواج كه يكي از شاخه‌هاي عقود اسلامي است مباني ديگر اجتماعي و ديني و غيره دخالت مي‌كرد كه امروزه در ازدواج‌هاي كنوني ايراني چنين شالوده‌هاي نهادينه شدن حز يك دست خط دولتي وجود ندارد و اين امر به دليل آن است كه ما محتوا را با ظواهر اشتباه كرديم و همين پديده يك نوع طراحي اجتماعي غلط در تكوين و تاسيس نهاد خانواده در عصر جديد ايراني بوجود آورده است.

ادامه نوشته

نقش محمد‌بن مكي زنجاني در معماريهاي برجهاي دوگانه خرقان

نقش محمد‌بن مكي زنجاني در معماريهاي

برجهاي دوگانه خرقان

 ـ نقش محمد بن مكي زنجاني در معماري بر جهان دوگانه خرقان ـ دكتر محمد خالقي مقدم ـ نشريه موج‌بيداري پنجشنبه 5 بهمن 1385 شماره 87 ص 4

بررسي از: دكتر محمد خالقي مقدم

در منطقه‌ خرقان سابق زنجان، كه سه دهستان خرقان شرقي و خرقان غربي و خرقان ساوه از نظر جغرافيايي هر سه به يكديگر متصل هستند و همگي در غرب منطقه قيدار زنجان و ما بين قيدار و ساوه قرار دارند و در منطقه‌اي هستند كه ييلاقات قبايل ترك سلجوقي را به منطقه‌ي قشلاقي آنان، در منطقه گرمسيري ساوه و قم وصل مي‌كرد و در اين منطقه خرقان كه گذرگاه ايلي آنان بود، دو مقبره تاريخي خرقان قرار دارد كه معماري باشكوهي دارند و در تاريخهاي 446 هجري و 471 هجري و همزمان با شكل گيري دولت سلجوقيان ترك در ايران به وجود آمده‌اند كه مهاجرت وسيع ايلي آنان به اين منطقه و گزينش مناطق ييلاقي و قشلاقي لازم در منطقه جديد استقرارايلي‌شان بود و در همين فاصله سالها بود كه  مسجد جامع سلجوقي سجاس و مسجد جامع سلجوقي قروه ابهر هم در مسير گذرگاهي مزبور به وجود آمد و نيز بناي سلجوقي آوج نيز در همين مسير ساخته شده است و نيز دو مدرسه‌ي سلجوقي آوه در همين گذرگاه قرار دارد و اين دو مقبره‌ي تاريخي خرقان داراي درون و بيرون چند ضلعي است و با حدود 13 متر ارتفاع مي‌باشد و هر جانب آن 4 متر طول دارد و يا پشت بندهاي زاويه‌ي نيمكره‌ي مي‌باشد  كه از آن معماري جالب در آورده است  و در داخل آن بنا هم در يك فضاي سكنج گنبدي قرار گرفته كه در دومين مقبره خرقان نيز دو جداره مي‌باشد و بعلاوه داراي آجركاريهاي بسيار زيبايي از نظر آرايش آجرها هستند كه در تصاوير ضميمه، زيبايي‌ها معماري آنها كاملاً مشهود است و نيز هر كدام از نظر معماري داراي يك رشته قاب بندهاي تزئيني هستند كه بسيار جالب است و نيز لازم به يادآوري است كه معماري هر دو مقبره تاريخي مزبور به وسيله محمدبن‌مكي زنجاني ساخته شده است و از اولين معماريهاي دوران سلجوقيان به شمار مي‌روند زيرا متعلق به اوايل شكل‌گيري حكومت آنان مي‌باشند و به همين دليل مي‌توان احتمال داد كه اثرات فرهنگي آن  در معماريهاي ساير شهرهاي ايران در دوره سلجوقي تاثير فرهنگي داشته باشد و نيز بر روي ساخت و ساز مساجد سلجوقي و مدارس سلجوقي و كاروانسراهاي سلجوقي دوره‌هاي بعدي سلجوقيان هم در شهرهاي مختلف ايران اثر فرهنگي گذاشته باشد و بعلاوه در ساخت و ساز اين دو مقبره تاريخي خرقان اصول علم هندسه و در آجر كاريهاي آن حركت‌هاي اسليمي گياهي كه از آجر شكل داده شده‌اند و يا نقش مايه‌هاي بسيار جالب ديده مي‌شوند كه اغلب با تقارن‌هاي هندسي لازم زيبايهاي مختلفي به اين نوع بنا سازي مي‌دهند و بعلاوه تركيب‌بنديهاي بنا سازي كه بين خطوط آجرها و برش‌هاي آجرها و تفكيك سطح آجرها و سطوح بناها به وجود آورده است و همگي باعث شده‌اند كه اين بنا را به زيبا ترين اشكال هندسي درآورد كه در تعادل و توازن اشكال قرار بگيرند و نگاهي دقيق به ظرافت معماري اين بناي ساخته شده به وسيله‌ي محمدبن مكي زنجاني نشان مي‌دهد كه در ساخت و ساز آنها رياضيات عالي و هندسه‌ي پيچيده‌ پياده شده است و نيز تباين نقوش و غناي قرينه بندي آجرها و سطوح آن و غناي پيكره سازي‌هاي آجرهاي لازم را به وجود آورده است و از نظر تزئيني و پلان بنا و نحوه‌ي ساخت و ساز عملياتي آن هم بسيار اصيل و زيباست كه در ادوار تاريخي قبلي نظاير بسيار كم دارد و اين افتخار معماري نصيب يكي از افرادي است كه از نظر فرهنگي متعلق به شهر زنجان مي‌باشد كه در آن دوره‌ي تاريخي كه دانشكده‌ي معماري و يا شهر سازي وجود نداشت  و يا ابزارهاي امروزي ساخت و ساز نبود و يا تكنيك‌هاي امروزي بنا سازي نبود او با تكيه به ابزارهاي سنتي آن دوره‌ي تاريخي آنچنان بناي زيبا را آفريده است.

لازم به ذكر است كه آرامگاه‌هاي مزبور، هشت ضلعي هستند كه در دوران سلجوقيان ترك از مقابر و معابد چهار ضلعي ساساني  به هشت ضلعي تبديل شده‌اند، زيرا  تركان سلجوقي معابد قديمي دوران ساساني را كه بر چهار پايه‌ي مربع شكل استوار بود به بناهاي هشت ضلعي و با  پايه‌هاي هشت‌گانه آن تبديل كردند تا سنگيني گنبدهاي بالاي آنها را تحمل كند و بر بالاي هشت ستون آن بنا قرار بگيرد، تا از اين راه استحكام بيشتري گنبد مزبور داشته باشد و اين پديده‌ي نوين معماري در برج‌هاي دوگانه خرقان پياده شده است و نيز گنبدهاي آن دو پوششي شده‌اند تا در برابر برف و باران نريزند كه با پوشش داخلي و خارجي استحكام بيشتري به گنبد مزبور مي‌داد و نيز در تزئينات اين بنا، ايجاد كتيبه‌هاي معماري به وسيله‌ خطاطي آجري ايجاد شد كه خط بنايي مي‌گويند و يا ايجاد تزئينات آجري در بناي مزبور مد اجتماعي شد كه در انواع اشكال 25 گانه‌ي آجر كاريهاي متنوع برج‌هاي خرقان ديده مي‌شوند كه داراي اشكال هندسي مختلف نظير طرح ستاره‌ شش پر و يا ستاره هشت پر و يا طرح آجركاري درخت انار و يا طرح آجري گل و بوته و يا آجركاريهاي با نقش قنديل و يا با نقش طاووس و يا با اشكال حلقوي و يا با طرح‌هاي عمودي و يا ضربدري و غيره هستند كه از ابتكارات معماري اين دوره تاريخي است و بعلاوه كتيبه نويسي آجري مد اجتماعي شد كه در آن سوره‌ي 59 قرآن كريم با خط كوفي و به وسيله‌ي آجرهاي برجسته‌كاري و غيره بر بروي اين بنا نوشته شده است و يا ايجاد كتيبه‌هاي آجري نيز از ابتكارات اين دوران تاريخي تركان سلجوقي است و بعلاوه نخستين بار شيوه استفاده از كاشي‌هاي فيروزه‌اي در بنا مد اجتماعي شد و بعداً به اشكال رنگ آبي و سياه و قهوه‌اي و غيره در لعاب دادن كاشي‌ها آجري منجر شد و لذا طرح‌هاي معماري برج‌هاي دوگانه خرقان از شاهكارهاي بشري هستند كه با قاعده بندي‌هاي جديد خود در تقسيم بندي سطح بناها و با با ايجاد گنبد‌هاي مرتفع و قابل دوام در معرض باد و باران و با با ايجاد تزئينات آجري در سطوح مختلف آن و با با ايجاد بناهاي چند ضلعي به جاي بناهاي چهار ضلعي قديمي كه هر كدام با پشت بندهاي زاويه‌اي و نيمكره‌ي و با با قاب بنديهاي مختلف خودش از ساير سطوح بنا تفكيك مي‌شد از شاهكارهاي معماري بشري است كه بعداً در جوامع تاريخي بعدي انتشار فرهنگي يافت.

تذکر : رعایت حقوق مولف و نشریه الزام قانونی است.

 

نقش معماران ايراني در تكامل اجتماعي معماريهاي قاره آسيا، در دوره تيموريان

نقش معماران ايراني در تكامل اجتماعي

معماريهاي قاره آسيا، در دوره تيموريان

 

ـ ايران شناسي ـ نقش معماران ايراني در تكامل اجتماعي معماريهاي قاره آسيا در دوره تيموريان دكتر محمد خالقي مقدم ـ نشريه موج‌بيداري ـ پنجشنبه 21 دي 1385 شماره 86 ـ ص 4

بررسي از: دكتر خالقي مقدم، عضو هيات علمي دانشگاه

چكيده:

تيمور لنگ در حمله به ايران، تعدادي از دانشمندان و صنعتگران را به سمرقند كوچانيد كه اينجانب در طي يك بررسي پژوهشي خويش، اين “پديده اجتماعي” را بررسي و بصورت يك كتاب، تدوين كرده‌ام و از جمله اين افراد، تعدادي معمار بودند كه بعداً در دولت تيموري بسياي از بناهاي ساختماني مختلف را در جغرافياي سياسي اميراطوري تيموري طراحي معماري و يا ساخت و ساز مسكوني و يا ساخت و ساز شهري كردند، نظير: معماري و ساخت و ساز هيجده قصر با شكوه تيمور و يا ساخت و ساز تعدادي از مدارس زيبا و يا مساجد بزرگ و يا مقاير و آرامگاه‌هاي مجلل و يا خانقاهها و حظيره‌ها و رباط‌ها و كاروانسراها و پلهاي شاهراههاي دولت تيموري و يا در ساخت و سزا قلعه‌ها و اركهاي نظامي (نظير قلعه بيلبقان، قلعه فيروز كوه و قلعه اختيار الدين هرات و غيره و يا در ساخت و ساز منازل مسكوني براي امراي تيموري و براي دارالشفاءها و نهرها و غيره ديده مي‌شود كه اغلب اين بناها و يا معماريهاي ديگر متاثر از اين ابنيه‌ها، در كشورهاي مختلف تاجيكستان، ازبكستان، افغانستان، تركمنستان، قيرقيزستان و پاكستان و هندوستان و غيره (يعني كشورهاي مختلف قاره آسيا كه در حوزه قدرت جغرافيايي اين كشورها) نشان مي‌دهد اغلب آنها در جامعه تمدني گذشته خود از نظر غلم جامعه شناسي، در مراحل عصر شكار و يا عصر رمه‌داري و يا عصر كوچ‌نشيني و يا در عصر زندگي در چادرها و قورماها (و با كلمه تركي آن و بمعني بر پا داشتن چادرها) بودند و لذا چندان به ساخت و سازهاي شهرس و يا به ايجاد تاسيسات شهرس و بناهاي ساختماني مجلل و باشكوه و بكار بردن محاسبات هندسي و رياضي و فني در ساختمان، احساس علاقه نكرده و يا به اين پديده‌ها در نظام معماري‌هاي خود آشنائي نداشتند ولي بعد از واقعه كوچ دادن معماران ايراني به سمرقند و كش و خجند و غيره و با رويت فرهنگي و ديند بناهاي با شكوه و ساخته شده بوسله معماران ايراني مزبور و يا به تعبير انسان شناسان فرهنگي، از راه “اقتباس‌هاي فرهنگي”، و “فرهنگ پذيري آموزشي” خود پايه و اساس ساخت و ساز بسياري از معماريهاي و شهر سازيهاي منطقه خود را بوجود آوردند و از راه مزبور اصول معماري و هندسي و شكل دادن فني و يا آرايش دادن به مصالح ساختماني و يا نظم دادن به بناهاي مختلف و اجزاء آن را در اصول اوليه ساخت و سازهاي خود بكار بردند و همگي، تاثير معماران بسيار هنرمند ايراني بود كه امروزه در عصر گفتگوي تمدنها و ملت‌ها، ما ملت ايران به اين معماران بسيار بزرگ خود افتخار مي‌كنيم كه چگونه بر روي معماريهاي ملل ديگر، نظير ملل ازبك، تركمن، افغان، هندي، تاجيك، مغول، روسي و گاهي قيرقيز و يا قالموق (اهالي جمهوري خود كالموك) و غيره “تاثير فرهنگي مفيد” گذاشتند.

ادامه نوشته

جامعه‌شناسي سياسي دولت قاجار در قبال اقوام ترك زنجان و آذربايجان

جامعه‌شناسي سياسي دولت قاجار

در قبال اقوام ترك زنجان و آذربايجان

ـ ايران شناسي ـ جامعه شناسي سياسي دولت قاجار در قبال اقوام ترك زنجان و آذربايجان ـ دكتر محمد خالقي مقدم ـ نشريه موج‌بيداري ـ شنبه 9 دي 1385 ـ شماره 85  ـ ص 4

بررسي‌از: دكتر محمد خالقي مقدم

چكيده مقاله:

در اين مقاله سعي كرده‌ايم كه رابطه‌ي نهاد سياسي دولت قاجار، در برخورد با جوامع شهري اقوام ترك آذربايجان و زنجان را بررسي كنيم كه نتيجه اين نوع كنش سياسي دولت قاجار در قبال اين نوع اقوام ترك ايران در اين دوره‌ي تاريخي چه بوده است؟

گر چه دو ايل قاجار و اقوام ترك آذربايجان هر دو ترك زبان هستند و به ويژه اقوام افشار ترك زنجان و اورميه و تكاب و آق‌كند خلخال و يا ايل ترك شقاقي ميانه و گرم رود و سراب آذربايجان و غيره همگي از اقوام ترك زبان بودند ولي در دوره‌ي تاريخي مزبور ايل قاجار ترك به عنوان يك قوم غالب با به دست آوردن هژموني سياسي و با ديگر ترفندهاي سياسي نظير زد و بند با دول‌استعماري بقيه‌ي اقوام ترك زبان زنجان و آذربايجان را به شدت زير فشار سياسي خود قرار داد و به همين دليل وضع اقوام ترك زبان آذربايجان در دوره‌ي تاريخي قاجاريه از بقيه‌ اقوام ديگر ايراني بدتر گرديد...

ادامه نوشته

آسيب شناسي در جامعه جديد ايران

آسيب شناسي در جامعه جديد ايران

 ايران شناسي ـ آسيب شناسي جامعه جديد ايراني  ـ دكتر محمد خالقي مقدم ـ نشريه موج بيداري ـ شماره 115 ـ پنجشنبه 17 آبان 1386 ـ ص4.

بررسي از: دكتر محمد خالقي‌مقدم

در مقالات قبلي هم اشاره كردم كه چگونه جامعه جديد ايراني، در سالهاي اخير توسعه سريع اقتصادي يافت و اين نوع توسعه، زيربناهاي اقتصادي جامعه ايراني را به كلي دگرگون كرده است ولي هم‌رخساره و هماهنگ و همگام و متناسب با اين نوع از دگرگوني‌هاي زيربناي اقتصادي، نتوانسته، روبناهاي فرهنگي لازم و همسو را براي جامعه جديد ايران به وجود آورد و لذا در اين راستا يك نوع تضاد ميان زيربنا و روبنا و يا تاخر فرهنگي ميان زيربناها و روبناهاي اداره جامعه ايراني را به وجود آورده است كه بسياري از آسيب‌هاي جامعه جديد ايران نيز ناشي از همين تضاد ساختاري و از جمله افزايش معتادان جامعه و يا افرادي كه دچار مصرف روانگردان هستند و يا افزايش طلاق در جامعه و يا افزايش سن ازدواج و يا افزايش كودكان خياباني و دختران فراري از خانه و بي‌اعتمادي افراد جامعه نسبت به همديگر و ساير آسيب‌هاي اجتماعي از اين زمينه اجتماعي برمي‌خيزد...

ادامه نوشته

جامعه‌شناسي زبان- فهلويات آذري، زبان قديم مردم زنجان

جامعه‌شناسي زبان

 

فهلويات آذري، زبان قديم مردم زنجان

 

 ايران شناسي ـ فهلويات آذري، زبان قديم مردم زنجان ـ دكتر محمد خالقي مقدم ـ عضو هيئت علمي دانشگاه ـ نشريه موج بيداري ـ شماره 69 ص 6 ـ پنجشنبه 22 تير 1385

 

بررسي از: دكتر محمد خالقي مقدم

 

زبان قديم مردم زنجان، فهلويات آذري است، و يا همان تركي آذري مي‌باشد كه در قديم به آن زبان پهلوي و يا فهلويات مي‌گفتند، كه در سرزمين پهله يا پهلوانيك رواج داشت كه آذربايجان هم جزو آن بود و زنجان نيز در محدوده‌ي جغرافياي آذربايجان اصلي و اوليه قرار داشت و حمدالله مستوفي كه كاتبي با سواد در دوره‌ي مغول مي‌باشد و به عنوان مستوفي دربار ايلخاني، كه آشنا به مسائل اداري ـ فرهنگي پايتخت آن سلطانيه و شهرهاي همجوارش نظير زنجان و غيره بود و به دليل دبيري ديوان اداري و شغل كاتبي‌اش، آشنايي كافي با مسائل اجتماعي ـ فرهنگي زنجان قبل از مغول و بعد تسلط آنان را داشت در ص 62 كتاب نزهه القلوب خود و به نقل از كتاب صورالاقاليم درباره‌ي زنجان مي‌نويسد: و زبانشان پهلوي راست است و از مزار اكابر و اولياء در آن شهر بسيار است، مثل قبر اخي‌فرج زنجاني و استاد عبدالغفار سكاك و عيسي كاشاني و …

 

ادامه نوشته

آشنايي با مشاهير زنجان- اثيرالدين ابهري، فيلسوف و رياضيدان قرن هفتم

آشنايي با مشاهير زنجان

 

اثيرالدين ابهري، فيلسوف و رياضيدان قرن هفتم

 

 ايران شناسي ـ اثيرالدين ابهري ، فيلسوف و رياضي دان قرن هفتم ـ دكتر محمد خالقي مقدم ـ عضو هيئت علمي دانشگاه ـ نشريه موج بيداري شماره 64 ـ ص 3 ـ پنجشنبه ـ پنج خرداد ـ 1385

 

بررسي از: دكتر محمدخالقي مقدم

 

چكيده مقاله: 

 در منابع مختلف تاريخي آمده است كه اثيرالدين ابهري از شاگردان امام فخر رازي بود و همين امر نشان مي‌دهد كه وي قبل از سال 606 هجري (يعني سال وفات فخر الدين رازي) به دنيا آمده بود و در شهرهاي هرات و يا ماورالنهر كه به زير تسلط دولت خوارزمشاهيان در آمده بود. مدتي در نزد امام فخر رازي تعليم ديده و فلسفه و منطق آموخته و با سقوط دولت خوارزمشاهيان در برابر مغول، اثيرالدين ابهري نيز نظير ديگر دانشمندان ايراني در برابر تهاجم وحشيانه مغول بعد از سال‌هاي 617 هجري از ايران فرار كرده و مدتي به موصل مي‌رود كه مركز حكومت سلجوقيان ترك موصل بود و در اين شهر، مدتي در نزد كمال‌الدين بن يونس شاگردي مي‌كند و از وي رياضيات مي‌آموزد.

آشنايي با مشاهير زنجان- ركن‌الدين سجاسي عارف قرن ششم

                                     

 

                                        آشنايي با مشاهير زنجان

 

ركن‌الدين سجاسي عارف قرن ششم

 

بررسي از: دكتر محمد خالقي مقدم

 

 

چكيده‌ي مقاله:

 

خيلي‌ها شيخ ركن‌الدين ابوالغنايم محمد سجاسي عارف را با شمس‌الدين طاهر سجاسي شاعر دوره‌ي سلجوقي اشتباه مي‌گيرند، در حالي كه يكي شاعر بود و در اواخر دوره‌ي سلجوقيان در تبريز و در دربار اتابكان آذربايجان زندگي مي‌كرد و ديگري عارفي بود كه در همين ادوار تاريخي در شهر سجاس كه يكي از شهرهاي مهم سلجوقيان ترك بود زندگي مي‌كرد و در آن خانقاه داشت.

و به همين دليل شيخ ركن‌الدين ابوالغنايم محمد سجاسي از بزرگان عرفاني قرن ششم هجري است كه عارفان مهمي، چون شيخ اوحدالدين كرماني كه در ديوان شعرش به ركن‌الدين سجاسي اشاره شده است و يا شمس تبريزي و يا شيخ شهاب‌الدين محمود اهري و شيخ جمال‌الدين تبريزي از عارفان مهم آذربايجان مريدان وي بودند و در دوره‌هاي بعدي شيخ زاهد گيلاني و شيخ صفي‌الدين اردبيلي و شيخ اصيل‌الدين محمد شيرازي همگي از مريدان طريقت عرفاني او بودند كه منابع مختلف تاريخي به اين مسئله اشاره دارند و به همين دليل بسياري از مشاهير عرفاني قرن هفتم و بعد از آن را تربيت كرده و به دنبال طريقت خود انداخته است و به نقل كتاب دانشمندان آذربايجان، شيخ شهاب‌الدين محمود اهري به سجاس رفته و در خدمت وي در آمد و پس از عقد نكاح دختر وي به نام خديجه به قصبه‌ي اهر رفته و به ارشاد عرفاني مردم پرداخت و نيز شيخ اوحد‌الدين كرماني كه متوفي سنه 635 هجري است

ادامه نوشته

تاريخ اجتماعي بازار سنتي زنجان

 

تاريخ اجتماعي بازار سنتي زنجان

 

 

 ايران شناسي ـ تاريخ اجتماعي بازار سنتي زنجان ـ دكتر محمد خالقي مقدم ـ عضو هيئت علمي دانشگاه ـ نشريه موج بيداري ـ شماره 55 ص 4 ـ پنجشنبه ـ 4 اسفند 1384

 

بررسي از دكتر محمد خالقي مقدم

 

عضو هيأت علمي دانشگاه زنجان

 

توجه و دقت اجتماعي به سابقه‌ي تاريخي بازار سنتي زنجان براي هر شهروند كنوني، اهميت دارد. زيرا بازار سنتي زنجان، از معدود بازارهاي سنتي ايران است كه قدمت بسيار ديرينه‌اي دارد. و از نظر قدمت تاريخي و كاركرد تجاري بازار سرپوشيده و از نظر تعداد كاروانسراها و ميادين اقتصادي و سنتي آن، از معدود بازارهاي سنتي ايران است كه نظير آن تنها در چند شهر ايران ديده مي‌شود.

ادامه نوشته

معرفي كتاب استان زنجان - سرزمین اقوام افشار

پنجشنبه 18 اسفند 1384 نمره 57 ص3 نشريه موج‌بيداري

معرفي كتاب استان زنجان

سرزمين اقوام افشار

كتاب مزبور از نخستين كتابهاي علمي در سطح استان است كه توسط آقاي محمد خالقي‌ مقدم، عضو هيئت علمي كنوني دانشگاه زنجان و نيز عضو هيئت علمي سابق دانشگاه تهران تاليف شده و براي شناساندن هويت قومي و هويت فرهنگي و هويت تاريخي مردم زنجان از نظر علم جامعه شناسي و مردم شناسي است و يا نقش آنان در پروسه‌هاي تاريخي گذشته ايران است و یا ويژگي‌هاي موسيقي سنتي آنان است و نيز ساير ويژگيهاي جغرافياي تاريخي استان و یا مشخصات بسياري از محله‌ها و عمارات و مسجدها و افرادي است كه آنها را در شهر زنجان ساخته‌اند و تا به حال هم براي ميراث فرهنگي شهر ناشناخته بود ولي توسط ايشان به بحث گذاشته شده است

 

 

كتاب مزبور از نظر كثرت منابع و ماخذ تاريخي خود، يك كتاب مرجع علمي براي هر شهروند زنجاني است كه بخواهد به هويت تاريخي خود و بعد از گذشت سالهاي پي ببرد و يا ويژگي‌هاي تاريخي شهر خود، و يا جغرافيايي تاريخي استان خود را بشناسد و يا قوميت‌هاي پراكنده در سطح شهرها و روستاهاي آن را با ديدگاه نوين علمي مردم شناسي بشناسد و اين در حالي است كه در زنجان تا قبل از وي، كوچكترين منبع اطلاعاتي براي دانشجويان و يا قشر فرهنگي شهر در شناختن و شناساندن هويت تاريخي استانشان وجود نداشت ولي ايشان با تسلط عميقي كه به تاريخ ايران دارد سعي كرده است كه از لابلاي هزاران منبع و ماخذ متعدد تاريخي ايران استفاده کرده كه گاهي براي هر صفحه كتاب مزبور هم براي خوانندگانش دهها منبع و ماخذ مستند به دست مي‌دهد و مردم زنجان را نه با معلومات شفاهي و افواهي و بلكه با معلومات مكتوب و مستند در كتابهاي تاريخي ايران آشنا میکند و یا با تاريخ، فرهنگ و هويت قومي استان آشنا می كند و همه اين اسناد و مدارك تاريخي را ايشان با زحمات زياد از لابلاي اسناد تاريخي كتب مختلف ايران بيرون آورده است و بصورت مهيا و تدوين شده در اختيار هر شهروند زنجاني قرار میدهد اعم از قشر دانشجو، معلم، دبير و ساير اقشار جامعه و خواندن آن به هر شهروند زنجاني توصيه مي‌شود.

مقبره و خانقاه اخي فرج زنجاني كجاست؟

بررسي از: محمد خالقي مقدم (جامعه شناس)

نشریه موج بیداری - شماره ۱۵۹ - صفحه ۵ - چهارشنبه ۲۶ فروردین ۱۳۸۸

اخي فرج زنجاني از عرفاي زنجاني در قرن چهارم و اوايل قرن پنجم در دروه آل بويه در زنجان مي‌زيست و كتاب مجمل‌ فصيحي در ص 609 خود و در وقايع سال 425 هجري و در دوره خليفه القائم بامرالله عباسي مي‌نويسد كه در اين سال بناي خانقاه شيخ بزرگوار اخي ابوالفرج الزنجاني ـ قدس سره ـ به زنجان و همين كتاب مجمل فصيحي در وقايع سال‌هاي بعد هجري مي‌نويسد كه وفات شيخ رباني اخي ابوالفرج الزنجاني ـ قدس سره ـ به زنجان و قبل سَنه‌‌ي سبع و خمسين و اربعمائه است و حمدالله مستوفي هم در ص 662 كتاب تاريخ گزيده خود همين مطلب را مي‌نويسد كه: شيخ ابوالفرج زنجاني ـ وفا تش غره رجب سنه سبع و خمسين و اربعمائه به زنجان (سال 457 هجري) است و احتمالا قبر وي نيز نظير ديگر صوفيان و عرفاي ايران كه در جنب خانقاه و يا در درون آنست در درون خانقاهش نيز دفن شده بود و به هر حال شيخ اخي فرج بيشترين عمر خودرا در دوره حكومت آل بويه و كمي هم در اوايل حكومت سلجوقيان در زنجان مي‌زيست و احتمالا از همان اوايل مزار و مقبره وي شاخص بوده و مورد توجه مردم و رفت و آمد طرفدارانش بوده است و بهمين دليل هم حمدلله مستوفي در دوره ايلخاني كه مستوفي اداري مناطق زنجان و طارم و سلطانيه و غيره بود

ادامه نوشته

نهادينه شدن احزاب ، راه حل مشكلات مردم ايران

  ايران شناسي ـ نهادينه شدن احزاب ، راه حل مشكلات مردم ايران ـ دكتر محمد خالقي مقدم ـ جامعه شناس ـ نشريه موج بيداري ـ شماره 157 ـ 26  اسفند   1387 ـ ص

بررسي از: محمد خالقي‌مقدم (جامعه شناس)

نهادهاي اجتماعي، بخاطر آنكه الگوهاي فرهنگي و نقش‌هاي اجتماعي و روابط اجتماعي دائمي ميان انسانها بوجود مي‌آورند ويا با واسطه نظام‌هاي فرهنگي جامعه و از جمله فرهنگ سياسي  دربين انسانها روابط ومناسبات برقرار مي‌كنند، يك نوع سيستم هاي اجتماعي دائمي در ميان بشر بوجود آورده و از اين راه، دوام تاريخي يافته و كمتر براثر مرور زمان دچار تغيير مي‌گردند و لذا اغلب نيازمنديهاي جامعه بشري ،از كانال و واسطه نهادهاي اجتماعي مزبور بر آورده مي‌شوند زيرا انسانها نظير حيوانات نيستند كه رفع نيازمنديهاي آنان بدون واسطه وصرفا مستقيم باشد. ولي حدود صد سال است كه از تاريخ پديده انتخابات در ايران مي‌گذرد و همه ساله نيز اين  پديده را رواج فرهنگي مي‌دهند اما هنوز نتوانسته است نهادينه اجتماعي شده و به صورت يك عادات فرهنگي دائمي در الگوهاي رفتاري مردم ايران در بيايد ويادر  ارزش‌هاي فكري آنان تبلور بيايد و ...

ادامه نوشته